Niyə belə yazıq olduq axı?.. |
Həyatımız o qədər yeknəsəq, sönük, darıxdırıcı, hətta boğucudur ki, kiçicik yeniliyin intizarında, hətta həsrətindəyik. Odur, düşünürəm ki, keçmiş həmkarlarımızdan biri bəlkə də buna görə az qala hər həftə bizim bir yazıçımızdan yazır ki, heç olmasa, bu yolla statik-donuq ədəbi mühitimizə az da olsa yenilik gətirsin, kiçik də olsa, tərpəniş yaratsın.
Belədə isə məlum olur ki, böyrümüzdə demə, illər uzunu böyük bir yazıçı yaşayırmış, amma xəbərimiz yox.
Konkret yazmıram, bu vəziyyətimdə, durumumda özümə daha bir düşmən qazanmağa nə gücüm, nə də həvəsim var – ona görə ki, bizim bəzi "sənət adamları” intriqada hətta dünyanın ən böyük siyasətçisinə "doqquz” gələrlər.
O ki qaldı "bizim dahi”lərə və "dahilik məsələsi”nə, ikicə detal deyəcəyəm. Bir neçə ay bundan əvvəlin söhbətidir. Bir saytda haqqında son vaxtlar çox yazılan və danışılan yazıçının hekayəsini gördüm. Dedim ki, oxuyum, görüm, bu qədər təriflənən, haqqında guya xaricdə də yazılan yazıçımız axı nə yazır?
Başladım oxumağa. Bir cümlə, beş cümlə, bir də gördüm ki, axı bu hekayə mənə tanış gəlir! Amma əl çəkmədim və səbrlə axıradək oxudum. Yadıma düşdü ki, bunu ya 70-ci illərin sonunda, ya da 80-ci illərin lap əvvəlində oxumuşam, özü də deyəsən, o vaxtkı "Azərbaycan” ədəbi jurnalında! Qəribə gələn nə oldu? Bu nəhənglikdə yazıçı az qala son 50 ildə başqa heç nə yazmayıbmı? Axı dünyanın heç bir yazıçısının yaradıcı həyatında bu böyüklükdə pauza olmur! Hələ onu demirəm ki, dünyanın böyük yazıçılarının bəlkə 50 faizi heç 50 il ömür yaşamayıb!
Məsələnin daha acılı, hətta kədərli tərəfi isə bu idi ki, nəinki "Şinel”, yaxud da "İvan Denisoviçin bir günü”, hətta "Mirzə Səfər”, "Bomba”, yaxud da "Poçt qutusu” deyildi həmin hekayə! Yazıçı hansı məziyyətinə görə az qala 50 ildən sonra bu hekayəni seçib təqdim etmişdi camaata? Doğrusu, bir oxucu kimi bilmədim...
Burada kiçik haşiyə kimi bir detalı da qeyd edim, hekayədən söz düşmüşkən. Sovetin vaxtında bizim ədəbi jurnallardan oxuduğum ən gözəl hekayə o vaxt, doğrusu, tanımadığım bir yazıçının "Yol” hekayəsi idi. Mənə o qədər güclü təsir etmişdi ki, hətta illər sonra – 80-in axırlarında, 90-cı illərin əvvəllərində hamıya bunu danışırdım, amma nə qədər qəribə olsa da, çox izlədim, həmin müəllifin başqa yazılarına rast gəlmədim. Ya mənim diqqətimdən qaçdı, yaxud da başqa bir səbəb vardı, hər halda, aydın olmadı.
Bilmirəm, nə dərəcədə doğru idi, sonradan bəziləri dedilər ki, adam daha çox........