16. ve 17. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu hemen her alanda; sanayi, bilim, sanat, teknoloji alanlarında ya batının seviyesinde veya üzerindeydi. 18. ve 19. yüzyıllarda ise batı Avrupa sanayi devrimini gerçekleştirerek birçok alanda makinalı üretime (kitle üretimi- yığın üretim) geçmiştir. Osmanlı devletinin bu devrimlerin dışında kalması ve aynı dönemlerde Osmanlı’nın geleneksel kurumlarındaki bozulma sonucu dinamizmini kaybetmesi siyasi, ekonomik ve askeri güç dengesinin Osmanlı’nın aleyhine batı ve Rusya’nın lehine dönüşmesine sebep olmuştur.

 Batı (Avrupa ve ABD) sanayi ve ekonomik üstünlüğü eline geçirince Osmanlı’yı ve diğer ülkeleri nasıl kuşatmıştır?

Gelin sanayi devrimi ile başlayalım. Sanayi devriminin başlangıcı James Watt’ın buhar makinesini geliştirip üretim sürecine sokmasıyladır.  Sanayi devriminin başlangıcı için değişik tarihler verilse de hepsinin yer aldığı aralık 1760-1780 dönemidir. Bu tarihlerde kol gücü yerine makine kullanılınca, makinayı icat eden başta İngiltere ve sonraları da Avrupa devletlerinde büyük bir üretim atağı başlıyor. İşte ekonomik kuşatılmışlık süreci de bu üretim artışı ile başlıyor. Nasıl peki?

Ekonomi bilimi ile az teması olanlar şu bilgiye sahiptirler. Ekonominin bir bilim olarak ortaya çıkması 1776 yılında Adam Smith tarafından yazılan “Milletlerin Zenginliği” adlı eserle olmuştur. Bu eser ile kurulan ekonomik sistem neyi savunuyor? Günümüzde herkesin ismini bildiği “serbest piyasa ekonomisini”.  

Bu sistem özet olarak neyi savunmaktadır? Herkesin serbestçe üretip satmasını, hiçbir engelin olmamasını. Sizce sanayi devriminin başlangıcı ile serbest piyasa ekonomisinin ortaya çıkışlarının aynı tarihlere denk gelmesi ilginç........

© Pusula Gazetesi