Günümüzde yaşanan fon krizinin nedenlerini henüz bütün yönleriyle bilmiyoruz. Ancak ilk bakılması gereken yerlerden biri denetim mekanizmasıdır. Denetim yetersiz miydi? Yoksa denetim sorunları ortaya çıkardığı halde, bu sorunların üzerine zamanında gidilmedi mi?

Finansal krizlerin nasıl ortaya çıktığını anlamak için bazen ekonomi kitaplarından değil, öykülerden de yararlanabiliriz. Çünkü yüzyıllar önce anlatılan bazı öyküler, bugün finansal sistemlerde karşılaştığımız aşırı güven, sistemik risk, karmaşıklık ve yanlış teşvik gibi sorunları şaşırtıcı biçimde açıklayabiliyor.

İkarus’un Kanatları: Aşırı Güven ve Risk

Daidalos, oğlu İkarus ile Girit Adası’nda hapsedildiği yerden kaçmak için kuş tüyleri ve balmumu kullanarak kanatlar yapar. Uçmadan önce oğlunu uyarır: Çok alçaktan uçulursa denizin nemi kanatları ağırlaştırabilir. Çok yüksekten uçulursa güneş balmumunu eritebilir.

Ancak İkarus uçmanın heyecanıyla babasının uyarısını unutur. Giderek yükselir, güneşe yaklaşır. Balmumu erir, kanatlar parçalanır ve İkarus denize düşer.

Fon krizinde de benzer bir dinamik ortaya çıkmış olabilir. Piyasalar yükselirken yatırımcıların risk iştahı arttı. Getiriler yükseldikçe daha fazla risk almak makul görünmeye başladı. İyi niyetli yatırımcı, denetim mekanizmasına güvendiği için aldığı riskin gerçekten kontrol altında olduğunu düşünüyordu.

Böylece sorun yalnızca risk almak olmaktan çıktı; alınan riskin artık risk olarak görülmemesine dönüştü.

Pandora’nın Kutusu: Sistemik Risk

Yunan mitolojisinde Zeus, Pandora’ya açmaması gereken mühürlü bir kutu verir. Pandora merakına yenilip kutuyu açtığında kötülükler dünyaya yayılır. Kutunun yeniden kapatılması mümkün olsa da ortaya çıkanları geri almak kolay değildir.

Finansal sistemlerde de güven kaybı buna benzer bir etki yaratabilir. Finansal piyasalar birbirine bağlıdır. Fon krizinde ortaya çıkan sorunların ve güven kaybının başka fonları ve piyasaları da etkilemesi, bu bağlantının ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle finansal........

© Para Borsa