Değeri Yaratan Nedir? |
Ekonomide değer, bir mal veya hizmetin insanlara sağladığı faydanın ölçüsü olarak kabul edilir ve genellikle fiyat ile ölçülür. Domatesin kilosu 40 lira denildiğinde bir kilogram domatesin değerinin 40 lira olduğu anlaşılır.
Ekonominin bir bilim olarak ortaya çıktığı ilk zamanlardan beri en önemli tartışma konularının başında mal ve hizmetlerin değerinin nereden kaynaklandığı ve neye göre biçimlendiği sorusu gelir. Bir kilo domates 40 lira ederken avokadonun bir tanesi niçin 45 lira ediyor? Bu değer farklılığını yaratan şey nedir? Bu soruya çeşitli ekonomi okulları farklı yanıtlar vermiştir.
Adam Smith ile başlayıp David Ricardo ve John Stuart Mill ile doruk noktasına çıkan klasik ekonomi okulunun ve Karl Marx ile başlayan Marksist ekonomi okulunun bu soruya ortak yanıtı “değeri yaratan emektir” şeklindedir. Bir malın veya hizmetin üretilmesinde ve sunulmasındaki emek, o mal veya hizmetin değerini belirler. Marx, sermayenin de üretimdeki katkısını yine emekle açıklar. Sermaye, bir anlamda emekten sömürülen değerle yaratılmış olduğu için onun da içinde emek vardır (kristalize emek.)
Stanley Jevons, Carl Menger ve Leon Walras’ın öderliğinde gelişen ve Alfred Marshall ile doruk noktasına çıkan neoklasik okul (marjinal faydacılar) değeri belirleyen şeyin bir mal veya hizmetin talep sahibine sağladığı fayda olduğu görüşündedirler. Piyasaya satılmak üzere sunulan bir malın ya da hizmetin değeri, piyasada bulacağı fiyatla şekillenir. Fiyatı belirleyen arz ve talep dengesidir. Faydası olmayan bir mala talep olmaz ve o nedenle fiyatı düşük kalır. Bu da o malın değerinin düşük olduğunu gösterir. A ve B mallarının aynı emek/saat harcanarak üretilip aynı şekilde, aynı zamanda ve aynı fiyatla piyasaya sunulduğunu, A malına aşırı talep olduğunu, B malına ise çok düşük talep olduğunu varsayalım. Bu durumda A malının fiyatı artacak, B malının fiyatı ise düşecektir. Her iki mala da aynı emek harcanmış olsa da fiyatları ve dolayısıyla değerleri farklı olabilmektedir.
Neoklasikler arasında bir grup, faydanın maddi olarak ölçülebilir olduğu........