Köpek eğitiminde 3 saniye kuralı |
Bu hafta OdaPati’de hayvanların dünyasından dikkat çeken, duygulandıran ve düşündüren haberlerle karşınızdayız. Haftanın ana başlığında, köpek eğitiminde dikkat edilmesi gerekenleri, sık yapılan hataları ve 3 saniye kuralını ele alıyoruz. Kocaeli İzmit’te belediye ekiplerinin almak istediği köpeğin yeniden okuluna kavuşmasını, şarkıcı Simge’nin kedisi Cino’yu kaybetmenin üzüntüsünü ve oyuncu Beril Pozam Arıcı’nın bir köpek sahibinin sözleri karşısında yaşadığı şoku gündeminize taşıyoruz. Uykudan uyanma görüntüleriyle gündem olan ayı Çada’nın ardındaki hüzünlü hikâyeyi ve sirk geçmişini, leyleklerin ipler nedeniyle yaşadığı ölümcül tehlikeleri, Türkiye’de nadiren görülen bir kuş türünün fotoğrafını ve İngiltere’de ünlü isimlerin tercih ettiği evcil hayvan isimlerini de mercek altına alıyoruz. Haftanın kahramanlarında ise kurtarılan Cips adlı kedinin, çukurda geceyi geçiren bir köpeğin ve iki ayının umut veren kurtuluş hikâyeleriyle karşınızdayız. Hayvanların yaşamına dokunan tüm bu gelişmeler ve çok daha fazlası bu hafta OdaPati’de.
Haber: Sinem Hançerigüzel
KÖPEĞİNİZİ EĞİTİRKEN DİKKAT... POZİTİF PEKİŞTİRMENİN ÖNEMİ
Pozitif pekiştirme köpek eğitimi, aynı zamanda zorlama içermeyen, ödül tabanlı veya clicker (tıklama) eğitimi olarak da adlandırılır ve köpeğinize yalnızca yanlış olanı göstermek yerine, doğru olanı da söylemeye odaklanan bir yöntemdir. Olumlu pekiştirme ve davranış bilimi temelli çalışan birçok tanınmış eğitmen, geri bildirimin ve ödülün anında verilmesi gerektiğini vurgular. İşte bu konuyu sıkça anlatan isimlerden bazıları:
Karen Pryor: Clicker eğitiminin en tanınmış isimlerinden biridir. Anlık "işaretleme" (marker) ve doğru zamanlamanın öğrenmedeki rolünü anlatır. Ona göre clicker'ın amacı, doğru davranışı tam gerçekleştiği anda işaretlemektir.
Patricia McConnell: Köpeklerin davranışları sonuçlarıyla çok hızlı ilişkilendirdiğini, bu nedenle insanın zamanlamasının eğitimin başarısını etkilediğini açıklar.
Susan Garrett: Eğitim videolarında ve seminerlerinde ödül zamanlaması, marker kelimeleri ve doğru davranışın anında işaretlenmesi üzerinde durur.
ÖDÜLLENDİRME KAÇ SANİYEDE YAPILMALI: 1-3 SANİYE ARALIĞININ ÖNEMİ
Karen Pryor, Patricia McConnell ve Susan Garrett, pekiştirmenin mümkün olduğunca anında verilmesi gerektiğini vurgular; ancak belirli bir saniye kuralı vermezler. Buna karşın "3 saniye kuralı" daha çok eğitim camiasında kullanılan pratik bir ifadedir. Örneğin Jack Michael Malott gibi bazı davranış analistleri 1 saniye, 3–4 saniye gibi sürelerden bahseder.
Davranış analisti Jack Michael Malott ise "Davranış Analizi Prensipleri" (Principles of Behavior) kitabında, anlık pekiştirme için 1 saniyelik bir gecikmeyi sınır olarak belirler ve geciken olayların pekiştirici olarak işlev görmeyeceğini öne sürer: "Pekiştiricilerin doğrudan etkisi, gecikmeyi 3 veya 4 saniyeye kadar artırdığınızda hızla azalır. Hatta 1 saniyelik bir gecikme bile yanlış davranışı pekiştirebilir."
KÖPEK EĞİTİMİ İÇİN YAPILMASI GEREKENLER
- Doğru davranışı hemen işaretleyin. "Aferin", "Evet" gibi bir işaretleyici kullanın.- Ödülü, doğru davranıştan sonra mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak 1-3 saniye içinde verin.- Yeni öğretilen davranışlarda, her doğru davranışı başlangıçta ödüllendirin.- Köpeğinizin gerçekten sevdiği ödülleri (ödül maması, oyuncak, oyun, övgü) kullanın.- Dikkat dağıtıcı ortamda çalışıyorsanız, ödüllendirme sıklığını artırın.- Ödülü, köpek doğru davranışı yapmaya devam ederken vermeye çalışın (örneğin oturuyorsa, ödülü otururken alsın).
KÖPEK EĞİTİMİNDE HATALAR
- Doğru davranıştan 5-10 saniye sonra ödül vermeyin. Bu durumda köpek hangi davranış için ödüllendirildiğini anlayamayabilir.- Köpeğin sevmediği bir şeyi ödül olarak kullanmayın.- Yeni öğrenilen davranışlarda ödülü rastgele veya çok seyrek vermeyin.- Köpeğin doğru davranışı bitirdikten sonra yaptığı başka bir hareketi yanlışlıkla ödüllendirmeyin.- Tuvalet eğitiminde ödülü eve döndükten sonra vermeyin; ödül, tuvaletini yaptığı yerde ve hemen sonrasında verilmelidir.
NELER ÖDÜL OLARAK VERİLEBİLİR
American Kennel Club'ın sayfasında yer alan "Ödüller ve Olumlu Pekiştirme Yöntemleriyle Köpeğinizi Eğitmek" (Training Your Dog With Rewards and Positive Reinforcement) isimli çalışmada, pozitif pekiştirmede doğru davranışın tam anında işaretlenmesi gerektiği vurgulanıyor: "Ödül, farklı değerlere sahip yiyecekler olabilir. Örneğin, yüksek değerli bir ödül, kaliteli, çiğnenebilir, yumuşak köpek ödülleri olabilirken, düşük değerli bir ödül kuru mama olabilir. Ödüller ayrıca oyuncaklar, övgü, okşama veya oyun da olabilir, yeter ki köpek bunun için çalışmaya motive olsun."
"HER OTURDUĞUNDA ÖDÜL VERMEZSENİZ KÖPEĞİN KAFASI KARIŞABİLİR"
Stephanie Gibeault "Pekiştirme Programları: Köpeğinizi Ne Zaman Ödüllendirmelisiniz" (Schedules of Reinforcement: When Should You Reward Your Dog) adlı makalesinde yeni bir davranış öğretilirken her doğru davranışın hemen ödüllendirilmesi gerektiğini, aksi halde köpeğin davranış-ödül bağlantısını kurmakta zorlanacağını anlatır:
"Ödül, bir eğitim ödülü veya ses çıkaran bir topun atılması olabilir; köpeğinizin heyecan verici bulduğu her şey olabilir. Sürekli pekiştirme (CR) programı, bir davranışın her tekrarını ödüllendirir. Örneğin, Köpeğiniz için ise, her oturduğunda ona bir bisküvi verebilirsiniz. Bu, yeni davranışları öğretmenin mükemmel bir yoludur, çünkü davranış ile ödül arasındaki ilişkiyi gerçekten netleştirir. Eğer her oturduğunda onu ödüllendirmezseniz, köpeğiniz sizden ne beklediğinizi ve ne zaman doğru davrandığını anlamakta zorlanabilir."
TUVALET EĞİTİMİ: "ÖDÜLÜ EVDE VERİRSENİZ SEBEBİNİ NASIL ANLAYACAK"
Stephanie Gibeault "Ödüllerin Dağıtım Zamanlaması" kısmında ödül gecikirse köpeğin hangi davranış için ödüllendirildiğini anlayamayacağını örneklerle anlatıyor: "Köpeğinize ödülünü verdiğinizde ne yapıyor? 'Otur' gibi sabit bir pozisyonu eğitiyorsanız, köpeğiniz ödülünü otururken almalıdır. Ödülü almak için kalkması gerekiyorsa, ödülün oturmak için mi yoksa yürümek için mi olduğunu nasıl anlayacak?
Köpeğinizin ödülünü ne kadar çabuk aldığı da eğitim üzerinde etkili olabilir. Ödülü çok geç verirseniz, köpeğiniz tam olarak ne için ödüllendirildiğini anlamakta zorlanabilir. Tuvalet eğitiminde yapılan tipik bir hata, köpeğe tuvaletini yaptıktan sonra eve döndüğünde ödül vermektir. Ama köpek ödülün dışarıda tuvaletini yaptığı için mi yoksa arka kapıdan içeri girdiği için mi olduğunu nasıl anlayacak? Köpeğiniz pekiştirmek istediğiniz davranışı sergiledikten sonra ödüllerinizi mümkün olan en kısa sürede verdiğinizden emin olun."
DİĞER ÖNEMLİ UNSURLAR: 4 İPUCU
Stephanie Gibeault "Ödül Yöntemiyle Köpeğinizi Eğitmek İçin 4 İpucu" (4 Tips for Training Your Dog With Rewards) isimli makalesinde iki farklı noktaya daha değiniyor.
DOĞRU ÖDÜLÜ SEÇMEK: "KÖPEK ONDAN HOŞLANMIYORSA DAVRANIŞI TEKRARLAMAZ"
Köpek bisküvilerinin en iyi ödül olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak, köpeğiniz onları sıkıcı buluyorsa, eğitimde kullanarak hiçbir şeyi pekiştirmemiş olursunuz. Köpeğinizin bakış açısından gerçekten ödüllendirici bir şey seçtiğinizden emin olun. Ödüller övgü, oyuncak veya oyun oynama fırsatı bile olabilir. Köpeğinizin sevdiği her şey harika bir pekiştirme sağlar.
Yanlış ödül seçimi eğitiminizi olumsuz etkileyebilir. Köpeğiniz bir şeyden hoşlanmıyorsa, o davranışı tekrarlama isteği azalacaktır. Örneğin, köpeğinizi başının üstüne okşayarak "ödüllendirmek" iyi bir fikir gibi görünebilir, ancak çoğu köpek bu tür dokunuşlardan hoşlanmaz. Eğer köpeğiniz baş okşamalarından hoşlanmıyorsa, aslında gelecekteki itaatini azaltacaksınız çünkü sizden istediğinizi yapmayı olumsuz bir şeyle ilişkilendirecektir.
Köpeğinizin keyif aldığı her şeyin bir listesini yapın, ardından maddeleri en heyecan vericiden en az heyecan vericiye doğru sıralayın. Eğer köpeğinizin en sevdiği şey top kovalamaksa, onu listenin başına koyun. Eğer köpeğiniz ödül mamasına düşkünse ve kuru mama sadece yemek zamanında heyecan vericiyse, kuru mama olası ödül mamaları listesinin en altına yerleşecektir.
PEKİŞTİRME ORANI: "YANIMDA YÜRÜ" EĞİTİMİNDE DİKKAT DAĞITICILAR
Köpeğiniz dikkat dağıtıcı unsurlarla başa çıkmayı öğrenene kadar, ödülleri ne sıklıkla verdiğiniz, eğitim seansını ortamdan daha heyecanlı hale getirecek kadar sık olmalıdır. Aksi takdirde, kontrolünüz dışında olan ödüllerle yanlış davranış pekiştirilebilir.
Bunun yaygın bir örneği, köpeğinize "yanımda yürü" komutunu öğretmektir. Görüntüler, sesler, kokular ve hatta kaldırımdaki çöpler, köpeğinizin yanınızda yürümek yerine tasmanın ucunda yürümesini pekiştirebilir. Bu dikkat dağıtıcı unsurlarla rekabet edebilmek için köpeğinizi yeterince sık ödüllendirmeniz gerekir.........