Bir insanın sesi kime aittir?

Bu sorunun net gibi görünen yanıtı, telif hukuku karşısında aynı açıklığı taşımıyor. İnsan sesi, pek çok hukuk sisteminde tek başına telif hakkıyla korunan bir eser sayılmıyor. Yasalar şarkının bestesini, sözlerini, belirli ses kaydını ve sanatçının o kayıttaki icrasını koruyor. Ancak şarkıcının yıllar içinde oluşturduğu ses rengi, nefes kullanımı, vurguları ve yorum biçimi aynı ölçüde açık bir korumaya sahip değil.

Yapay zeka tam olarak bu boşluktan yararlanıyor. Bir eseri açıkça kopyalamadan gerçek bir sanatçıyı hatırlatan yeni bir vokal üretebiliyor. Dinleyici sentetik sesi duyduğunda aklına sesin asıl sahibi geliyor, parçanın ticari değerini de çoğu zaman bu çağrışım yaratıyor.

Sonra bu şarkı yapay zeka projesinin adına kaydediliyor, platform gelirleri projeyi yayımlayan kişi veya şirkete gidiyor. Sesi çağrıştırılan sanatçıya ise herhangi bir pay ayrılmıyor.

Yapay zeka, bir sanatçının sesiyle ilgili tını, perde, vibrato, nefes, telaffuz ve duygusal vurgu gibi özellikleri ölçülebilir verilere ayırabiliyor. Ardından bu özellikleri taşıyan sentetik bir vokal oluşturuyor.

Dahası herhangi bir yapay zeka modeli, telifle korunan ses kayıtlarıyla eğitilebilir. Bir sanatçının sesi doğrudan klonlanabilir veya adı kullanılmadan onu güçlü biçimde çağrıştıran yeni bir ses üretilebilir. Bazen de tek bir kişi yerine belli bir dönemin ortak üslubu sentetik bir karaktere dönüştürülebilir.

Sorun, modellerin hangi kayıtlarla eğitildiğinin çoğu zaman açıklanmaması. Gerçek bir vokalistin mi kullanıldığı, sesin sonradan mı dönüştürüldüğü, doğrudan klonlama mı yapıldığı bilinmiyor. Şeffaf olmayan taraf sistemi kuran şirket iken, ihlali kanıtlama yükü sanatçıya kalıyor.

Mayıs 2026’da 'Özlemiş Olabilir Miyim', 'Hep Sen Vardın' ve 'Ben Burdayım' gibi parçalarla dijital platformlarda görünür olan Nora Moravi, bu muğlaklığın Türkiye’deki örneklerinden biri.

Bazı dinleyiciler Moravi’nin buğulu ve karanlık vokal rengini Sena Şener’e benzetiyor. Ancak bunu doğrulayacak teknik bir kanıt bulunmuyor. Dolayısıyla Sena Şener’in sesinin kullanıldığı açık olarak söylenemese de örnek, ispat sorununu açık biçimde gösteriyor.

Yapay zekayla oluşturulan blues ve soul karakteri Benny Rivers ise meseleyi tek bir sanatçının ötesine taşıyor.

Proje, 1950’ler ve 1960’ların estetiğine, klasik blues’a, rhythm and blues’a ve Southern soul geleneğine yaslanıyor. Müzikte B.B. King’in vokal ve gitar yorumunu, Curtis Mayfield’ın ses kullanımını, Motown ve Stax döneminin ritimlerini hatırlatan unsurlar bulunuyor.

Benny Rivers belirli bir sanatçının kopyası olarak tanıtılmadı. Tek bir kişiden çok bir müzik geleneğinin ortak estetiğinden beslendiği savunuluyor. Ancak blues ve soul........

© OdaTV