Müslüman insanın, fıtratında Allah’ın birliği olan doğru bir inanca sahip olması elbette çok değerlidir.

Fakat bu ‘‘sahip olma’’ tek başına yeterli değildir. Önemli ve kıymetli olan, inandıklarını bir hayat tarzına dönüştürmesidir.

Zira inançtan beklenen şey insana ve yaratılmışlara hayat vermesidir. Hayat tarzı haline gelmeyen her inanç eninde sonunda meyvesiz ağaca benzer.

Kainatta boşluk olmadığı gibi eşitlik de yoktur. Eşitte en yakın hal denge halidir. Hayat tarzı, denge, düzen ve nizam ölçüyle ve ahlaki değerlerle sağlanabilir.

Sorumluluk almayan birey, eninde sonunda sorunlu bir birey olacaktır. Bu zaviyeden bir insanın, milli veya memleket meselelerinden çok daha fazla kendi çevresinden başlayarak sağlıklı bir toplum içinde yaşamayla ilgilenmesi gerekir. Çünkü insanın sorumluluğu yakınından başlar ve erdemli insan böyle yetişir.

İnsanın öldürmeye (tüketim) veya yaşatmaya (üretim) yetkisi vardır. İş ve ticaret ahlakı, meşru yoldan üreten ve paylaşabilen sağlıklı bir toplum ve insani bir düzen inşa etmeyi hedef alır.

Ahlâkın ve sorumluluğun gözetilmediği yerde emeksiz, hatta haksız şekilde kazanan kesimler doğar. Bunlar giderek aralarında dayanışma içine girer, zümreler haline gelir, toplumları etkileri altına alarak meşru yollardan kazanmayı ve paylaşmayı bile baskı altına alırlar.

Peki, iş ve ticaret ahlakı nasıl uygulanmalıdır?

“Ben, ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.” diyen bir peygamberin ümmetiyiz. Öyleyse güzel ahlakın ilk kaynakları Kur’an-ı Kerim Sünnet-i seniyye ve onlardan çıkarılan değer yargılarıdır.

Değerler ahlaki davranışların karşılığıdır, meyvesi, semeresidir.

Değerler ölçünün, normların ve kuralların kaynağıdır. Onun için değerlerin varlığı veya onlara inanmak erdemli bir toplum kurmak için gereklidir ama yeterli değildir.

Değerlerden amaçlar ve hedefler çıkarmaya, bu amaçlar ve hedeflere ulaşmak için bir usule ihtiyaç vardır.

İşte iş ve ticaret ahlâkını uygulamada ihtiyaç duyulan metotlar da yine öncelikle Kur’an-ı Kerim Sünnet-i seniyyeden alınabilir. Asr-ı Saadet bu usulün uygulamalarıyla doludur.

Bu uygulamalar İslam medeniyetinden ve onun dışındaki medeniyetlerden örnekler alınabilir.

Mesela insana hayat veren kan akciğerlerde nasıl temizleniyorsa, güzel ahlâkı da bu şekilde zerk ederek işlerimizi temizlemek, iyi, güzel ve doğru işlere dönüştürmek gerekir.

Dilediğimiz takdirde ibadetlerden bile iş ve ticaret hayatı için akletme ve ahlâk çıkarabiliriz. Böyle bir geçişi kolaylaştırmak için öncelikle hayatın ayrı bildiğimiz alanlarını birlikte düşünmek gerekir.

İbadet, ticaret, sağlık, siyaset, adalet ve hukuk arasındaki bağları güçlendirmek, her birinin diğerinden beslenmesi için kolaylıklar keşfetmek gerekir.

Bir iş düşünün ki kuralları ve kaideleri herkes tarafından bilinen olsun. Bu işin yapılma yeri, yapılma zamanı ve yönü belli olsun. Bu iş bir çağrı ile yapılsın mesela. Mesela bu iş niyete bağlı olsun. Mesela bu işin bir başlangıcı ve bitişi açık olsun. Mesela bu işin icra edilmesinin belli sözleri, belli metinleri ve belli beden dili olsun. Mesela bu iş, kendi içinde kısımlara ayrılsın. Kısımlarının da, sırası da ve akışı da o işi yapanlarca bilinsin. Mesela o işi ifa edildiği esnada başka iş ve uğraşla ilişkisi tanımlanmış olsun. İşin hangi durumda veya kısmının bireysel veya toplu olarak yapıldığı belirlenmiş olsun. Mesela o iş, hep bir disiplin çerçevesinde yapılmış olsun.

Yukarıda çerçevesini çizmiş olduğumuz o ‘‘işin’’ namaz ibadeti olduğunu anladınız. İşte namaz ibadetindeki disiplini diğer işler için de kullanılırsa işler daha da güzelleşecektir.

Çünkü işi eksiksiz tanımlanmış olmak; o işin kuralları olması, süreçlere ayrılmış olması, rol tanımlarının yapılmış olması işler arasındaki hiyerarşi, zamanlama, başlangıç ve bitişler gibi unsurların her biri cevher değerindedir.

Bir işin yapılması için gereken ön hazırlık, doğruluk, samimiyet, kibirden arınma ve bütün bunların getirdiği manevi doyumu da ayrıca değer üstü değerdir.

Hangi işimiz bu kadar açık, düzenli ve kesin kurallarla donattık da başarılı olmadık?

Ya da bu disiplinler zincirini kendi yuvalarımıza transfer ettik de huzuru ve mutluluğu elde edemedik?

İşinde ve dâhi ticaretinde ahlaklı, disiplinli ve düzenli olan bireyin hayatının her deminde başarı, huzur ve mutluluk vardır ve olacaktır.

Bugünkü yazımızı bir soru ile bitirelim: İş ve ticaret ahlakının temeli nedir, nasıl olmalıdır ve niçin yapılmalıdır?

(devam edecektir.)

QOSHE - İş ve Ticaret Ahlakı (1) - Mehmet Gündoğdu
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

İş ve Ticaret Ahlakı (1)

11 1 11
05.09.2022

Müslüman insanın, fıtratında Allah’ın birliği olan doğru bir inanca sahip olması elbette çok değerlidir.

Fakat bu ‘‘sahip olma’’ tek başına yeterli değildir. Önemli ve kıymetli olan, inandıklarını bir hayat tarzına dönüştürmesidir.

Zira inançtan beklenen şey insana ve yaratılmışlara hayat vermesidir. Hayat tarzı haline gelmeyen her inanç eninde sonunda meyvesiz ağaca benzer.

Kainatta boşluk olmadığı gibi eşitlik de yoktur. Eşitte en yakın hal denge halidir. Hayat tarzı, denge, düzen ve nizam ölçüyle ve ahlaki değerlerle sağlanabilir.

Sorumluluk almayan birey, eninde sonunda sorunlu bir birey olacaktır. Bu zaviyeden bir insanın, milli veya memleket meselelerinden çok daha fazla kendi çevresinden başlayarak sağlıklı bir toplum içinde yaşamayla ilgilenmesi gerekir. Çünkü insanın sorumluluğu yakınından başlar ve erdemli insan böyle yetişir.

İnsanın öldürmeye (tüketim) veya yaşatmaya (üretim) yetkisi vardır. İş ve ticaret ahlakı, meşru yoldan üreten ve paylaşabilen sağlıklı bir toplum ve insani bir düzen inşa etmeyi hedef alır.

Ahlâkın ve sorumluluğun gözetilmediği yerde emeksiz, hatta haksız şekilde kazanan kesimler doğar. Bunlar giderek aralarında dayanışma içine girer, zümreler haline gelir, toplumları etkileri altına alarak meşru yollardan kazanmayı ve paylaşmayı bile baskı altına alırlar.

Peki, iş ve ticaret ahlakı nasıl uygulanmalıdır?

“Ben, ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.” diyen bir peygamberin ümmetiyiz. Öyleyse güzel ahlakın........

© Ocak Medya


Get it on Google Play