Bergama Gezisi (Durak Durak) |
Bu yazı için kendimize ait “Prof. Dr. Mustafa TÖZÜN. Anadolulu Tanrı Apollon’un İzinde. İç: Bergama Asklepion Tıp Tarihi Gezisi, Gece Kitaplığı, 2022.” isimli eserden yararlanılmıştır. Özellikle tıp öğrencileri için tıp tarihi bilgi notu özelliğinde bir yazı hazırladık. Diğer tüm ilgililer için de faydalı olması ümidiyle:
1. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) Kampüsü’nden Hareket – Yol Bilgilendirmesi
“Bugün tıbbın binlerce yıllık belleğine yolculuk yapıyoruz. Bergama Asklepion, Galen’in tıp eğitimi aldığı yer. Modern tıp eğitimimizin bir parçası olan bu gezi, insanlığın tedavi kültürünün nasıl oluştuğunu yerinde gösteriyor. İzmir–Bergama arası yaklaşık bir saatlik bir yolculuk. Bergama’ya yaklaştıkça Bakırçay Havzasının verimli topraklarını ve Akropol’ün yükseldiği tepeyi göreceğiz.”
2. Bergama Girişi – Bergama’nın Coğrafyası ve Adı ve Bergama Krallığı:
“Burası Ege Bölgesi’nin kuzeybatısı; Bergama, İzmir’in yüzölçümü en büyük ilçesidir. Bergama Çayı (Selinos) şehri ikiye ayırır, Kestel Çayı ile birleşir. Dağ, kale, müstahkem yer anlamına gelen Pergamon adından gelir. Bergama her zaman bir ‘merkez şehir’ olmuştur; düşüncenin, parşömenin, kültürün, tıbbın, inancın merkezlerinden biri.”
Bergama Krallığı, resmi olarak MÖ 241 yılında I. Attalos döneminde kurulmuştur. Ancak, krallığın temelleri Philetairos tarafından MÖ 282-281 yıllarında atılmış ve bağımsız bir yapıya kavuşmuştur. Devlet, I. Attalos'un Galatlara karşı kazandığı zaferden sonra krallık unvanını alarak tam bağımsız bir devlet haline gelmiştir.
Temel Bilgiler:
Kurucu/Temel Atan: Philetairos (MÖ 282) (Büyük İskender’in komutanı). Kuruluş Tarihi: MÖ 241 (Attalos dönemi).Başkent: Pergamon (Günümüz İzmir/Bergama).Yıkılış Tarihi: MÖ 133-130 (Roma İmparatorluğu'na miras bırakıldı).Yıkılış, birazdan söz edeceğimiz üzere, dünyanın ilk köle ayaklanması olan Aristonikos Ayaklanması ile olur. Bergama Krallığı, Roma’ya bağlanır (MÖ 130).
3. Galen Heykeli (Bergama Merkezi) – Galen ve Galenik Tıp
“Şu an Bergama’nın en ünlü evladı olan Galen’in heykeli önündeyiz. MS 129’da burada doğdu. İlk eğitimini birazdan göreceğimiz Asklepion’da aldı. Smyrna’da anatomi çalıştı, ardından İskenderiye’de eğitildi. Bergama’ya dönünce gladyatör hekimliğine başladı; cerrah olarak el pratiğini burada güçlendirdi. Roma’da Marcus Aurelius’un hekimi oldu. Farmakolojinin-Eczacılığın kurucularından sayılan Galen’in bıraktığı eserler, Orta Çağ boyunca tıbbın temel başvuru kaynağıydı. Biz bugün tıbbın kanıta dayalı dönemini yaşıyoruz ama Galen’in etkisi modern çağın başına kadar sürdü.”
Ek vurgu (Bergama Galen heykeli yanında): “Galen’in yanınızda durduğunuzu düşleyin: Aynı topraklardan çıkan bir tıp öğrencisi olarak, tarihin içinden yürüyorsunuz.”
4. Kızıl Avlu (Serapeion) – Roma Dönemi Bergama’sı
“Burası Roma döneminin anıtsal yapılarından Kızıl Avlu. Roma’dan günümüze kalan dünyadaki en yüksek yapı. Mısır tanrılarına adanmış devasa bir kutsal kompleks. Roma’nın Bergama’ya bakışını gösteriyor: Bir yönetim ve kültür merkezi. Bu yapı Bergama’nın kozmopolit karakterinin kanıtı. Antik dönemde inanç, sağlık ve şehir yaşamı birbirinden ayrılmıyordu.”
Kızıl Avlu’dan Sonra – Akropol’e Çıkmadan Önce: Bergama Krallığının Sonu, Aristonikos ve Leukai
Akropol’e çıkmadan önce Bergama’nın siyasi tarihinin en dramatik dönemine değinmek önemlidir.
Bergama Krallığı’nın Sonu
MÖ 2. yüzyılın ortasında son kral Attalos III ölür. Vasiyetinde krallığını Roma’ya bıraktığını yazar. Bu durum halkın ve soyluların büyük........