Bu yazımızda bir halk sağlığı sorunu olarak akran zorbalığı konusuna değineceğiz. Amacımız ülkemizi de tehdit eden bu sorun karşısında farkındalık yaratmak. Ancak ülkemizde yapılan müdahale çalışmalarına bu yazıda yer vermeyeceğiz. Konu kapsamlı olduğu için bir başka yazıda ülke müdahale programlarına yer verip bu yazıda dünya genelindeki durumdan söz edeceğiz.

Tanımlar:

Zorbalık; zarar verme niyeti taşıyan, tekrarlayan ve güç dengesizliği içeren davranışlardır. Zarar verme niyeti, zorbalığın temelidir; fail, mağdura kasıtlı olarak zarar vermek ister. Tekrarlayıcılık, zorbalığın sürekliliğini ve mağdurun uzun süre etkilenmesini sağlar. Güç dengesizliği, failin mağdura karşı fiziksel veya sosyal üstünlüğü bulunmasıdır. Okul zorbalığı, çocuklar ve ergenler arasında güç dengesizliğiyle gerçekleşen fiziksel, sözlü veya sosyal saldırganlık biçimlerini içerir (Gaffney et al, 2019).

Akran zorbalığı; aynı yaş veya sosyal gruptaki kişilerin fiziksel saldırı, sözel taciz, dışlama, itme/itibar zedeleme gibi davranışlarını tekrarlayarak ve güç dengesizliği yaratarak birbirine karşı uyguladığı zararlı ve kasıtlı davranışlar bütünüdür (Ayaz ve ark., 2025). Akran zorbalığı, çocukların birbirlerine yönelik sürekli ve kasıtlı şiddet veya olumsuz davranışlarıdır (Kılınç, 2023). Olweus (2005), zorbalığı güç dengesizliği, kasıtlılık ve süreklilikle tanımlar. Zorbalık yaşayan çocuklar ise kaygı, yalnızlık, düşük özsaygı ve depresyon riski taşır.

Zorbalık için kriterler:

Zorbalık; kasıtlı zarar verme, sistematik devam etme ve zorba ile mağdur arasında fiziksel veya psikolojik güç dengesizliği kriterlerini içerir. Zorbalık, doğrudan ya da dolaylı olarak gerçekleştirilebilir ve fiziksel, sözel veya psikolojik şiddet davranışlarını kapsar. Güç dengesi olmayan durumlar ve uzun süreli eylemler zorbalığın temel özelliklerindendir. Akranlar arası şiddetin temel özelliği süreklilik göstermesidir; tek seferlik davranışlar bu kapsama girmez. Net bir süre tanımı yoktur: Bir görüşe göre zorbalığın en az bir ay boyunca haftada bir kez, bir başka görüşe göre ise altı ay sürmesi gerekir ve birden fazla kişinin bunu doğrulaması beklenir. Bir diğer görüş: Vakaların süresi açısından farklılık olabileceğini ve zorbalığın kısa ya da uzun sürebileceğini belirtmektedir. Sonuç olarak, zorbalığın belli bir süre devam etmesi gerekir (Aslan & Polat, 2023).

Akran Zorbalığı Türleri:

Doğrudan: Fiziksel ve Sözel zorbalık:

Fiziksel Zorbalık: Vurma, itme, tekme gibi doğrudan bedensel zarar verme davranışlarıdır. Genellikle erkek öğrenciler arasında yaygındır ve mağdurun fiziksel güvenliğini tehdit eder.

Sözel Zorbalık: Hakaret, alay, tehdit ve lakap takma gibi sözlü saldırılar içerir. Mağdurun duygusal sağlığını olumsuz etkiler ve özgüven kaybına yol açabilir.

Dolaylı: İlişkisel ve Siber Zorbalık:

İlişkisel Zorbalık: Sosyal dışlanma, dedikodu yayma ve arkadaş çevresinden izole etme gibi davranışları kapsar. Özellikle kız öğrenciler arasında daha sık görülür.

Siber Zorbalık: Sosyal medya ve dijital platformlar aracılığıyla yapılan zorbalık türüdür. Mağdur üzerinde uzun süreli ve kalıcı psikolojik etkiler yaratabilir (Ayaz ve ark., 2025). “Siber zorbalık”, e-posta, anlık mesajlar, kısa mesajlar, cep telefonları, çağrı cihazı, internet epostası, internet sohbeti, çevrimiçi oyunlar ve web siteleri gibi ortamlar dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere herhangi bir elektronik iletişim yoluyla kullanılan bir zorbalık türüdür (Aydın, 2025).

Siber zorbalık konusu özellikleri ve alınacak tedbirler açısından diğerlerinden ayrı ele alınabilir ve literatürde ayrıca siber zorbalık konusu üzerinde çalışmalar bulunmaktadır. Ayrı bir alt başlıkta konunun ele alınması uygun olur.

Zorbalıkta; zorbalar, mağdurlar, zorba-kurbanlar ve seyirciler bulunmaktadır. Her bir grup için konu ele alınmalıdır. Riskler ortaya konulmalı ve koruyucu tedbirler için politikalar üretilmelidir.

Zorbanın ve Kurbanın Özellikleri:

Zorbalık Yapan Çocukların Özellikleri: Zorbalık yapan çocuklar genellikle saldırgan davranışlar sergiler, güçlü görünmeye çalışır ve sosyal hakimiyet kurmayı hedefler. Bu çocuklar, benzer özelliklere sahip kişilerle arkadaşlık kurma eğilimindedir ve kasıtlı zarar........

© ngazete