Prof. Dr. Nevzat ARTIK

Gıda Güvenliği Uzmanı

Ankara Üniversitesi Müh. Fak. Gıda Güvenliği Enstitüsü Kurucu Müdürü/ANKARA

Her yıl 7 Haziran “DÜNYA GIDA GÜVENLİĞİ GÜNÜ” (WORLD FOOD SAFETY DAY); Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 20 Aralık 2018 tarihinde, 2019 yılından başlamak üzere 7 Haziran tarihini, “Dünya Gıda Güvenliği Günü” olarak ilan etti. Bu özel günün, gıda güvenliği konusunda farkındalık yaratması, tüketicilere, üreticilere ve devletlere bu konuya odaklanmak için bir fırsat oluşturması bekleniyor.

İkinci Dünya Gıda Güvenliği Günü (WFSD:World Food Safety Day) 7 Haziran 2020'de, gıda kaynaklı risklerin önlenmesi, saptanması ve yönetilmesine yardımcı olacak, gıda güvenliği, insan sağlığı, ekonomik refah, tarım, pazara erişim, turizm ve sürdürülebilir kalkınma konusunda farkındalık yaratma amcını taşımaktadır. WFSD ‘nin 2019'daki ilk kutlamasının başarısının ardından, bu yıl WFSD, Addis Ababa Konferansı ve Cenevre Forumu tarafından 2019'da “Gıda Güvenliğinin Geleceği” şemsiyesi altında yapılan gıda güvenliğini artırma taahhüdünün güçlendirilmesi çağrısını artırmak amacı ile gayret gösterilmesini istemektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile iş birliği içinde Üye Devletlerin Dünya Gıda Güvenliği Günü'nü kutlama halk sağlığının korunması ve güvenli gıdanın tanıtılması açısından çok önemlidir.
“Gıda güvenliği, herkesin işi” teması altında, eyleme yönelik kampanya küresel gıda güvenliği bilincini destekleyecek ve ülkeleri ve karar vericileri, özel sektörü, sivil toplumu, BM kuruluşlarını ve halkı harekete geçmeye davet etmektedir..
Gıda güvenliği hükümetler, üreticiler ve tüketiciler arasında paylaşılan bir sorumluluktur. Tükettiğimiz gıdanın güvenli olduğundan ve sağlığımıza zarar vermeyeceğinden emin olmak için herkesin çiftlikten masaya oynama rolü vardır. Dünya Gıda Güvenliği Günü boyunca, DSÖ gıda güvenliğini kamu gündeminde yaygınlaştırma ve küresel olarak gıda kaynaklı hastalıkların yükünü azaltma çabalarını sürdürmektedir. Gıda güvenliği hep gündemde tutulması gereken bir halk sağlığı gerekliliğidir.

2026 DÜNYA GIDA GÜVENLİĞİ GÜNÜ TEMASI

Yükten çözümlere- her yerde güvenli gıda

Güvenli olmayan gıdalar insanları hasta eder, geçim kaynaklarına zarar verir ve ekonomileri zayıflatır.

Hiç kimse gıdadan dolayı hastalanmamalıdır.

Gıda kaynaklı hastalıklar, sağlık, geçim kaynakları, eğitim ve ekonomileri etkileyen en az 200 hastalığa neden olarak küresel ölçekte büyük bir yük olmaya devam etmektedir. Ancak, büyük ölçüde önlenebilirler.

2026 Dünya Gıda Güvenliği Günü'nün teması olan "Yükten çözümlere – her yerde güvenli gıda", hastalık, yükü ve kaybedilen yaşamlar hakkındaki verilerin, odaklanmış ve maliyet etkin çözümlere yönelik eylemlere nasıl rehberlik edebileceğini vurgulamaktadır.

Gıda güvenliği; hükümetler, üreticiler ve tüketiciler arasında ortak bir halk sağlığı sorumluluğudur. Tükettiğimiz gıdanın güvenli olmasını ve sağlığımıza zarar vermemesini sağlamak için çiftlikten sofraya herkese görev düşüyor. “Dünya Gıda Güvenliği Günü “aracılığıyla DSÖ, gıda güvenliğini kamunun gündeminde ana akım haline getirme ve küresel olarak gıda kaynaklı hastalıkların yükünü azaltma çabalarını sürdürmektedir. 7 Haziran 2024 Dünya Gıda Güvenliği Günü'nde gıda güvenliği olaylarına dikkat çekilmiştir. Bu yılın teması, ne kadar hafif veya ciddi olursa olsun, gıda güvenliği olaylarına hazırlıklı olmanın öneminin altı çizilmiştir. Gıda güvenliği olayları, gıda tüketimiyle ilişkili potansiyel veya doğrulanmış sağlık riskinin olduğu durumlardır. Örneğin kazalar, yetersiz gıda kontrolleri, gıda sahtekarlığı veya doğal olaylar nedeniyle bir gıda arz riski meydana gelebilir. Gıda güvenliği olaylarını yönetmeye hazır olmak, politika yapıcıların, gıda güvenliği yetkililerinin, çiftçilerin ve gıda işletmecilerinin özel çabalarını gerektirirken, tüketiciler de aktif bir rol oynamak zorundadır. En iyi denetçi bilinçli tüketicidir.

Gıda güvenliği, bütün insanların her zaman aktif ve sağlıklı bir yaşam için gerekli olan gıda ihtiyaçlarını ve gıda önceliklerini karşılayabilmek amacıyla yeterli, sağlıklı, güvenli ve besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik bakımdan sürekli erişebilmeleri durumudur.

Gıda güvenliğinin dört boyutu bulunmaktadır ve gıda güvenliğinin sağlanması için bu dört boyutun aynı anda gerçekleşmesi gerekmektedir: Bunlar, gıdanın bulunabilirliği, gıdaya ulaşılabilirlik, gıdanın kalitesi ve güvenliği olup ilk üç boyutun istikrarlı bir şekilde sürdürülmesidir. “Gıda güvenliği” kavramı sıklıkla gıda güvenilirliği kavramı ile karıştırılmaktadır. Gıda güvenliği, gıda güvenilirliğini de içine alan ve gıda miktarının yeterliliği, gıdaya ekonomik ve fiziksel ulaşım ve tüm bunların istikrarlı olması anlamına gelen geniş bir kapsamı ifade etmektedir.

Gıda güvenliği aynı zamanda bir “hak” olup; herkesin yeterli, güvenli ve güvenli gıdaya kolayca ve sürdürülebilir bir şekilde ulaşma hakkı olarak da tanımlanabilir. Gıda Hakkı; dini, dili, rengi, cinsiyeti ve milliyeti ne olursa olsun her insanın en temel hakkıdır. Bu birincil hakkın sağlık hakkı ile işler hale gelebilmesi için; gıdaya erişmenin yanında, var olan gıdanın da insan sağlığına tehdit oluşturmayacak şekilde korunması gerekmektedir.

Dünya Gıda Güvenliği Günü, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından ortaklaşa düzenleniyor ve gıda kaynaklı risklerin önlenmesine, tespit edilmesine ve yönetilmesine yardımcı olmak, gıda üretimine katkıda bulunmak için dikkat çekmeyi ve eyleme ilham vermeyi amaçlıyor. Güvenlik, insan sağlığı, ekonomik refah, tarım, pazara erişim, turizm ve sürdürülebilir kalkınma. Gıda güvenli olmadığında insanlar sağlıklı kalmak, öğrenmek veya çalışmak için ihtiyaç duydukları besinleri tüketemezler. Her yıl 600 milyondan fazla insan bulaşmış ve kirlenmiş gıdaları tükettikten sonra hastalanıyor ve 420.000 kişi yaşamını kaybediyor. Üreticiden tüketiciye kadar gıda zincirinde gıda güvenliğine öncelik verildiği takdirde bu hastalıklar ve ölümler büyük ölçüde önlenebilir. Bu, kim olursanız olun veya ne yaparsanız yapın, gıdanın güvenli bir şekilde tüketilmesini sağlamada önemli bir rol oynadığınız anlamına gelir; Gıda güvenliği herkesin işidir.

GIDA GÜVENLİĞİNDE DEĞİŞİM

2004 yılında Codex Alimentarius Komisyonu yenilendi “Bilgi Değişimine İlişkin İlke ve Esaslar” Gıda Güvenliği Acil Durumlarda Bilgilendirme” Üye Devletlere resmi seçim yapmalarını tavsiye etmek sırasında bilgi alışverişinde bulunmak için iletişim noktaları uluslararası gıda güvenliği acil durumları konuları revize edildi.

Bu amaçla FAO/WHO Uluslararası Gıda Güvenliği Otoriteleri Ağı (İNFOSAN) devreye alındı. Bugün INFOSAN 189 ülkeden oluşan küresel bir ağ ve üyeleri tarafından ortaklaşa yönetilen ulusal gıda güvenliği otoriteleri FAO ve WHO INFOSAN hızlı bilgi alışverişini kolaylaştırmaktadır. Gıda güvenliği etkinlikleri sırasında “bilgilendirme” ve risk yönetimi tedbirlerinin uygulanması gıda kaynaklı hastalıkların önlenmesi ve hayat kurtarmak temel amaçtır. Bu konuda hükümetlere düşen görevler şunlardır: gıda güvenliğini geliştirmeyi taahhüt etmek veya ulusal gıda güvenliğinin güncellenmesi acil müdahale planları ulusal gıdayı güçlendirmek kontrol sistemleri gözetimi artırmak ve koordinasyon kapasiteleri ile iletişimi geliştirmektir.

Gıda işletmelerinin gıda güvenliği konusunda........

© ngazete