Kooperatif Marketleri Zamda Zirvede |
Çarşıda, pazarda neler yaşıyoruz?
Manav tezgâhına nasıl yaklaşamıyoruz?
Kasabın kapısını en son ne zaman araladık?
Market raflarındaki etiketlerin günlük değiştiğine nasıl şahit oluyoruz?
Ne yaşadığımızı; nelerden mahrum kaldığımızı bir tek biz biliyoruz.
Bir ürünün etiketi her markette farklı; yağmurda, soğukta, bazen aşırı sıcakta en ucuz olanın peşine düşüyoruz.
“En uygun fiyatlı market Tarım Kredi Kooperatiflerine ait olanlar olacak.” dendi.
2024 Ocak- 2026 Mart ayı dahil toplam 27 aylık dönemde değişen ismi ile KOOP Market ve diğer zincir marketlerdeki fiyat artışları analiz edildi.
Ortaya çok çarpıcı bir tablo çıktı.
27 aylık dönemin 16 ayında KOOP Marketlerdeki fiyat artışı, diğer 8 marketteki artış ortalamasının üzerinde gerçekleşti.
Araştırmanın detaylarına birazdan bakacağız.
Hatırlayın, 2019 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan, İstanbul Kısıklı’da kooperatifin satış mağazasında alışveriş yaptı.
Ertesi gün basın mensupları da aynı sepeti hazırladı, fiyatlar kıyaslandı.
Özellikle kuruyemiş fiyatı o günlerde çok konuşulmuştu.
Bazı ürünlerin “uygun fiyatlı” olduğu kanısına varıldı.
O dönem market sayısı da azdı.
Tarım Kredi Kooperatif Marketleri Nasıl Zarar Etti?
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2021 yılının 24 Şubat’ında; grup toplantısında yaptığı konuşmada şöyle dedi: “Gıda fiyatlarındaki dengesiz yükselişleri yakından takip ediyoruz. Kimsenin milletimizin aşını, ekmeğini fırsatçılık yaparak sömürmesine izin veremeyiz. Talimatımı verdim; Tarım Kredi Kooperatifi market sayısını süratle artıracak, ilk etapta 500 noktada bu marketlerin sayısını çoğaltacağız.”
Hesap edilemeyen bir şey vardı.
Kooperatif marketleri zarar etti.
2018 yılında 990 bin lira olan zarar, 2019’da 40 kat artarak 21 milyona çıktı.
2020-2025 yılları arasında 4 bin 500 satış noktasına ulaşıldı fakat zarar 4,7 milyar lira olarak duyuruldu.
Yapılan açıklamada, 2025 yılı itibarıyla 66,4 milyar lira ciroya ulaşan KOOP Market’in Türkiye’nin en hızlı büyüyen perakende zincirleri arasında yer aldığı vurgulandı.
4,7 milyar liralık zarar için: “Bu tablo, hızlı büyüme ve yüksek yatırım döneminin doğal sonucudur.” denildi.
Bu çerçevede 2026 yılı için 100 milyar lira ciro hedefi ve yaklaşık 50 milyar lira piyasa değeri potansiyelinin öne çıktığı belirtildi.
Yalnızca 2,5 milyar lira öz sermaye ile 5 yıl gibi kısa bir sürede 4 bin 500 satış noktasınaulaşılmasının önemli bir büyüme başarısı olarak değerlendirildiği de ifade edildi.
Evet veriler, rakamlar, kâr-zarar açıklamasının ardından; Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın aynı konuşmanın devamındaki çarpıcı cümleleri ile devam edelim:
“Sofraya Uzanan Fırsatçı Elleri Kıracağız”
Erdoğan: “Amacımız kâr etmek değil, piyasayı dengelemektir. Bu marketler, zincir marketlerin fiyatlarını dengeleyen bir unsur olacak. Vatandaşımızın sofrasına uzanan o fırsatçı elleri bu şekilde kırmış olacağız. Mecburuz ve bunu da yapacağız. Sizler piyasayı yağmalarsanız kusura bakmayın, biz bu adımı atacağız.”
Piyasa dengelenemedi.
Üreticinin Marketinde Fiyat Daha Yüksek!
Başta da bahsettim, Tüketici Birliği Federasyonu kolları sıvadı.
2021 yılının son çeyreğinden bu yana, 5 farklı ilde 9 market üzerinde yürütülen Market Endeksi çalışması yaptı.
Yani her ürünün fiyatı tek tek incelendi, kıyaslandı, arşivlendi.
Ocak 2024 - Mart 2026 yılları arasında daraltılan rapordaki verilere göre:
27 aylık dönemde diğer 8 markette fiyat aylık ortalama %2,87 artarken; aynı dönemde KOOP Marketlerdeki aylık ortalama artış oranı %2,99 olarak gerçekleşti.
Detayları Tüketici Birliği Federasyonu Market Endeksi Çalışma Grubu Başkanı Bingül Ceviz’e sordum.
“Tarım Kredi zammın lokomotifi oldu. Birkaç kalemden örnek verecek olursak; buğday unu 27 ayda 69 liradan 120 liraya yükseldi. 1 litrelik ayçiçek yağı 41 liradan 102 liraya çıktı. Yoğurtta %100’e varan bir zam oranı gördük. Tam bir tavuk 53 liradan satılıyordu, şimdi yalnızca gövdesi 92 lira.”
Çalışmaya göre, bazı ürünlerde diğer marketlerden daha yüksek etiket yazıldı.
Belki kâr hedeflendi ama hayal oldu.
Oysa çiftçiyi, yerli üreticiyi desteklemek, yerli üretimi kalkındırmak açısından bu marketler çok kıymetli.
Kooperatif Rakiplerinden Fazla Zam Yaptı: %70
Evet, gıda fiyatı son birkaç yıldır yüksek.
Ancak yeni yıldan itibaren tutulamaz durumda.
“Örneğin; 2026 yılı Şubat döneminde diğer 8 markette fiyat %2,8 artarken, Tarım Kredi marketlerinde %2,18 artmış; 2026 yılı Mart döneminde 8 marketteki fiyatlar %4,40 artmış, Tarım Kredi marketlerindeki etiketlerde fiyat artışı %7,49 olmuştur.”
İşte bu büyük bir fark.
‘Fiyat avcısı’na dönen tüketici bütçesi nereye yetiyorsa rotayı oraya çevirmek zorunda kaldı.
İşte tam da bu nedenle kooperatif marketlerine talep azaldı.
Dolayısıyla zarar doğdu, büyüdü.
Hayallerdeki ‘üreticiden tüketiciye uygun fiyat’ mantığındaki ucuz gıdaya erişilemedi.
Elbette etiketi kabartan; aracı firma, lojistik, paketleme vb. gibi pek çok dinamik var.
Ama gelinen noktada ne yazık ki -vatandaşın sofrasına uzanan eller- bir türlü kırılamadı.
Üretici de tüketici de kaybetti.