Fikir Sarhoşluğu Üzerine Bir Tefekkür ve Muhakeme |
Aklın Örtülmesi, Ölçünün Kaybı ve Hakikatle Mesafenin Artışı
Aklı Örten Hâller Sadece İçeceklerle mi Sınırlıdır?
Mukaddime
Bu metin, bir zümreyi yahut şahısları hedef alan polemikçi bir yazı değildir.
Aksine, çağımızda farklı sahalarda sıkça rastlanan bir zihnî hâlin, yani fikir sarhoşluğunun mahiyetini anlamaya, sebeplerini teşhis etmeye ve korunma yolları üzerine birlikte düşünmeye davettir.
Zira aklı örten şey her zaman içecekler değildir.
Bazen bir kanaat, bazen bir aidiyet, bazen de doğru olduğuna samimiyetle inanılan bir fikir; ölçüyü, muhakemeyi ve hakikatle irtibatı zayıflatabilir.
Bu çalışma, okuyucuyu bir hükme zorlamaz;
fakat onu, kendi ölçülerini yeniden tartmaya çağırır.
Aklı Örten Hâller Sadece İçeceklerle mi Sınırlıdır?
Bir meseleyi hakkıyla ele alabilmek için, evvela neyi kastetmediğimizi açıkça ifade etmek gerekir.
Bu çalışmada söz konusu edilen kimseler;
– Bir tuzağa düşürülerek iradesinde tasarruf hakkını kaybetmiş olanlar,
– Yahut menfaat uğruna fikrî istiklalinden bilerek ve isteyerek vazgeçenler
değildir.
Bunlar, ahlâk ve hukuk zemininde ayrıca ele alınması gereken başka bahislerin konusudur.
Burada dikkat çekilen hâl şudur:
Bir kimsenin, doğru olduğuna samimiyetle inandığı bir fikre tutunurken, bu fikrin kendisini muhakeme gücünden, ölçüden, kıyastan ve istişare ihtiyacından mahrum bırakmasına razı olmasıdır.
Bu durumda kişi fikre sahip değildir;
fikir, kişiyi kuşatmış ve yönetir hâle gelmiştir.¹
Fikir Sarhoşluğu Nedir?
Fikir sarhoşluğu;
– Bütünü göremez hâle gelmek,
– Bir düşünceyi merkeze alıp diğer bütün kanaatleri ya değersizleştirmek ya da peşinen mahkûm etmek,
– Kendisi gibi düşünmeyenlerle irtibat kuramamak,
– İstişareyi ve müzakereyi bir ihtiyaç değil, bir tehdit olarak görmek,
– Muhalif görüşlerin dayanaklarını inceleme zahmetine girmemek,
– Ölçüyü umumun kabul ettiği esaslarla değil, kendi kararıyla belirlemek
şeklinde tezahür eden bir akıl tutulmasıdır.
Bu hâl, kanaatin kuvveti değil;
idrak zafiyetidir.²
Fikir Sarhoşluğunun Görünüm Çeşitleri
Fikir sarhoşluğu tek bir alana mahsus değildir; farklı sahalarda, farklı kılıklarda ortaya........