SÖYLEDİĞİMİZ AMA YAŞAMADIĞIMIZ KAVRAMLAR |
SÖYLEDİĞİMİZ AMA YAŞAMADIĞIMIZ KAVRAMLAR
Anlamlarını unutanlara bir hatırlatma
Günlük hayatımızda kullandığımız bazı kavramlar vardır ki onları sıkça dile getirir, anlamlarını bildiğimizi sanırız. Ancak bu kavramların anlamlarını hayatımıza ne ölçüde yansıttığımızı ise çoğu zaman düşünmeyiz. Ahlâk, hayâ, ar, edep, vicdan, erdem ve haddini bilmek bu kavramlardan bazılarıdır. Bunları söyler, fakat gereğini yerine getirmeyiz. Oysa bir kavramı dile getirmekle onun gereğini yapmak aynı şey değildir. Zira insanın düşüncesine, tutum ve davranışlarına yansımayan hiçbir kavram, gerçek anlamını bulmuş sayılmaz. Nitekim ahlâktan söz edip ahlâkın gerektirdiği davranışları göstermeyişimiz, hayâyı övüp hayâlı olmayışımız, vicdandan söz edip vicdanımızın sesine kulak vermeyişimiz, erdemli olmayı teşvik edip çıkarlarımız söz konusu olduğunda erdemden uzaklaşmamız bunun açık göstergeleridir.
Bu nedenle bugün üzerinde durmamız gereken asıl mesele, bu kavramları bilip bilmediğimiz veya anlamlarını unutup unutmadığımızdan ziyade, onların ifade ettiği değerleri ne ölçüde hayatımıza taşıdığımız ve bu konuda kendimizi sorgulayıp sorgulamadığımızdır. Çünkü zamanla unutulan, yalnızca kelimelerin anlamları değil, bu anlamların insana yüklediği sorumluluklardır. Bu sebeple günlük hayatımızda sıkça kullandığımız bazı ahlâkî kavramları yeniden hatırlamak ve onları yalnızca sözlük anlamlarıyla değil, düşünce, tutum ve davranışlarımızda ne ölçüde karşılık buldukları açısından da değerlendirmek gerekmektedir.
Ahlâk, insanın iyi veya kötü olarak nitelendirilmesine yol açan manevî nitelikleri, huyları ve bunların etkisiyle ortaya koyduğu iradeli davranışlar bütünüdür. İnsanın kendisine, diğer insanlara ve topluma karşı tutum ve davranışlarını belirleyen değerleri ve ilkeleri kapsar. Bu bakımdan ahlâk, sadece iyiyi ve kötüyü bilmek değil, iyiyi benimsemek, doğruyu tercih etmek ve davranışlarını bu tercihe göre düzenlemektir.
Ahlâktan söz etmekle ahlâklı olmak aynı şey değildir. İnsan, doğruluğu savunabilir, dürüstlüğü övebilir ve başkalarına ahlâklı olmayı öğütleyebilir. Ancak kendi çıkarları söz konusu olduğunda savunduğu ilkelerden vazgeçiyorsa ahlâkı dile getiriyor, fakat gereğini yerine getirmiyor demektir. Çünkü ahlâkın gerçek sınavı, insanın çıkarlarıyla değerleri karşı karşıya geldiğinde başlar. Böyle zamanlarda insanın ne söylediğinden çok, neyi tercih ettiği önem kazanır. Zira ahlâk, savunulan bir düşünce olmaktan çıkıp davranışlara yön veren bir ilkeye dönüştüğünde ancak gerçek anlamını bulur.
Hayâ; utanma, sıkılma ve çekinme duygusudur. Aynı zamanda namus ve edep anlayışını, ahlâk kurallarına bağlı olmayı; kişinin sevgi ve saygı duygusuyla kötü, çirkin ve ahlâk dışı davranışlardan rahatsız olup bunlardan kaçınmasını ifade eder.
Hayâ, insanın yaptığı davranışların kendisine yakışıp yakışmadığını sorgulamasını sağlayan bir iç ölçüdür. İnsan, yaptığı şeyin yalnızca başkaları tarafından görülüp görülmediğine değil, kendi değerleri bakımından........