BİR BİLİNÇ SÛRESİ OLARAK A’RAF: KISSADAN EVRENSELE |
Kur’an’ın 7. sûresi olan A`râf, iniş sırasına göre 39. sûredir. Mekke’de inmiş olan bu sûrenin ayet sayısı iki yüz elli beştir. Cumartesi yasağını çiğneyenlere dair kıssanın yer aldığı 163.-171. ayet grubunun Medine’de indiğini söyleyenler vardır.[1] Kendisi gibi bir defada indirilen En‘âm sûresinde özlü biçimde ifade edilen bazı konular, A`râf sûresinde detaylandırılmıştır. Sözgelimi Hz. Âdem kıssası burada genişçe anlatılmış, diğer peygamberlerin ve ümmetlerinin kıssaları ayrıntılı olarak ele alınmış, onların helâk oluş biçimleri eksiksiz şekilde tasvir edilmiştir.[2]
A`râf sûresi, Mekke’de yani Müslümanların zor durumda olduğu bir dönemde inmiş olsa da “Ey insanlar!” (el-A`râf 7/158) hitabıyla bugünün insanına da yönelir. Bu sûrede anlatılanlar, yalnızca tarihte yaşanmış olaylar değildir. A`râf, bizi tarihle yüzleştirirken geleceğe hazırlayan bir bilinç suresidir. Ek olarak bu sûredeki kıssalar, duygusal, ahlaki ve entelektüel katmanlarla örülü hakikat inşalarıdır. Anlamlı tekrarlar, dramatik sahneler ve soru-cevap biçimleriyle metin, okuyucunun zihinsel katılımını sürekli kılar. Modern retorikte “hikâye anlatımıyla ikna”[3] diye adlandırılan bu teknik, bu surenin anlatı gücünde örneklenmiştir.
Sûre, adını cennetle cehennem arasında bir yüksekliğe işaret eden “a`râf” kelimesinden alır. Bu isim bile surenin konumunu sembolize eder: Karar ve ayrım yeri. O gün, cennetlikler ve cehennemlikler ayrıldığında bir grup insan a`râfta bekler; hem cenneti görürler hem cehennemi (el-A`râf 7/46-47). Bugünün insanı da benzer şekilde hayatla ölüm, hakikatle heva, imanla inkâr arasında a`râfta durmaktadır.
A`râf sûresi, bir yönüyle kıssalar anlatır; ama asıl amacı kıssaların içindeki evrensel mesajları çağlara taşımaktır. Hz. Âdem ile başlayan anlatı (el-A`râf 7/11), insanoğlunun yeryüzündeki ilk sınavını ve iblîsin (şeytan) saptırıcı yöntemlerini gösterir. İnsanın iç dünyasındaki çatışmaların en kadim örneği, iblîsin Âdem’e yaklaşımıyla başlar. Vesvese, yoldan saptırma stratejisi olarak burada çok........