FIKHİ/AMELİ MEZHEPLER: NEDEN VAZ GEÇİLMEZ BİR İHTİYAÇTIR?

Eğer bilmiyorsanız ilim sahiplerine sorun (Nahl/43)

Arapçada “mezhep”; gidilen yol, benimsenen görüş anlamındadır. İslam’da ise mecazî anlamda kullanılmıştır. Mezhep; dinin aslî veya fer‘î hükümlerinin dayandığı delilleri bulmakta ve bunlardan hüküm çıkarıp yorumlamakta otorite sayılan âlimlerin ortaya koyduğu görüşlerin tamamı veya belirledikleri sistemdir. İslam âlimleri, genelde dinin aslî meseleleri ile ilgili oluşan görüşlere mezhep yerine “fırka” ismini uygun görmüşlerdir ki en doğru olanı da budur.

Bu makalede, İslam dünyasındaki itikadî fırkalardan ziyade, fıkhî ve amelî konularda ortaya çıkan mezhep olgusunu ele alacağız. Yazımızın odak noktası; müctehid âlimlerin, Kur’an ve Sünnet’i belirli bir yöntemle (usûl) yorumlayarak ortaya koydukları içtihatların oluşturduğu fıkhî/amelî mezheplerin gerekliliği olacak.

Günümüzde sıkça tartışılan ve zihinleri meşgul eden şu temel sorulara cevap arayacağız:
Mezheplere gerçekten ihtiyaç var mıdır?
Mezhepler olmasaydı ne gibi durumlarla karşılaşırdık?
Ümmetin bölünmesinde mezheplerin rolü nedir?
Kur’an-ı Kerim’de mezheplerden söz edilir mi?
Hz. Peygamber’in (s.a.v.) bir mezhebi var mıydı?
Amacımız, bu kadim kurumun işlevini ve İslam toplumu için taşıdığı pratik değeri anlaşılır bir şekilde ortaya koymaktır.

İslam evrensel bir dindir ve onun temel kaynağı olan Kur’an da evrensel bir kitaptır. Kur’an ve Sünnet yalnızca belirli bir coğrafyaya, topluluğa veya zaman dilimine değil; tüm milletlere, her coğrafyaya ve bütün çağlara hitap eder.

Hayat durağan değil, dinamiktir; sürekli değişir ve dönüşür. Koşullar ve olaylar sık sık farklılık gösterir. Buna karşın, dinî metinler (nasslar) ise sınırlı sayıdadır. Bu yüzden, bu metinleri doğru anlamak gerekir. Genel olarak nasslar, istisna dışında, kapalı ve birden fazla anlama gelebilecek niteliktedir. Eğer nasslar her şeyi aşırı derecede açık bir şekilde anlatsaydı, evrensellik özelliklerini kaybederlerdi. Çünkü sonraki dönemlerde ortaya çıkacak yeni meselelere cevap veremez, yalnızca indiği döneme hapsolmuş kalırlardı.

Mezhepler konusunda bilmemiz gereken en önemli nokta şudur: Mezhepler, dinde izlenen bir yoldur, bir kolaylıktır. Âlimlerin belirli yöntemlerle nasslardan çıkardıkları hükümlerdir (içtihattır). Yoksa mezhepler dinin kendisi değildir. Aslında fıkhî/amelî mezhepler, dinde kaos, kargaşa ve ayrılığın önünde duran en büyük engellerdir. Onlar, hayatın akışına uyum sağlayan, dini yaşamayı kolaylaştıran ve onu evrensel kılan yol ve yöntemler........

© Mir'at Haber