DÜNDEN BUGÜNE İNSANIN İNŞASI |
DÜNDEN BUGÜNE İNSANIN İNŞASI
İnsan nedir? “Bir damla kan, bin türlü endişe” diye tanımlamış Sadî-î Şirâzî, şairane bir hissiyatla. İnsanın farklı yönlerinin her biri esas alınarak çok sayıda tanımlar yapılabilir. Günümüzün anlayışına göre insan, “biyo-psiko-sosyal bir varlıktır” tanımı bütüncül bir bakış açısını yansıtan bir tanımlamadır. Son zamanlarda bu tanıma insanın “anlam arayan” yönünü ilave edenler de çoğalmıştır.
Bedenimiz ve psikolojik varlığımızla atalarımızdan aldığımız genetik bir yazılımla bu dünyaya geliyoruz. Sonra içine doğduğumuz kültürde toplumsal yönümüz gelişiyor. İnsan olmayı, insanlardan öğreniyoruz. Ahlakî yapımız, toplumun değerleri ve ihtiyaçları doğrultusunda yakın çevremizle olan ilişkilerimizle şekilleniyor. İyi ve kötü, doğru ve yanlış gibi değerleri ayırt edebilmeyi ve bu değerlere göre davranmayı akıl ve iradeyi kullanabilmeyi, belli bir eğitim sürecinin sonunda kazanıyoruz.
İnsana bir bakıma ahlak varlığıdır da denebilir. Çünkü hiçbir canlıda insanda gördüğümüz ahlakî çeşitlilik ve kompleks yapı görülmez. Diğer canlıların hayatta kalması, insan kadar uzun eğitime tabi tutularak, emek verilerek yetiştirilmeyi gerekli kılmaz. İnsanın hayatını sürdürebilmesi ise toplum içinde ve toplumun değerleriyle belli bir uyum göstermesiyle ilişkilidir
Toplumun olmadığı bir yerde ahlaktan söz edilemeyeceği gibi, bireyi yok sayan bir ahlak da mümkün değildir. İnsan doğuştan getirdiği bireysel özelliklerine göre seçimlerini yapar, tutum ve davranışlarını belirler. Huy, mizaç, karakter diye adlandırdığımız kavramlar da ahlak kavramının bireysel yönünü ifade eder.
Atalarımız, “Can çıkmayınca huy çıkmaz.” ,“Kişi yedisinde ne ise yetmişinde de odur” derken insanın değişmeyen ana karakterini söylemek istemişler. Bu gerçeğin yanı sıra, sözün terbiye edici gücünü de tecrübe etmiş olmalılar ki :“ İki söz bir büyüye geçer.” demişler. Uygun zamanda ve yerine göre etkili söz söylemek kişinin davranışlarını büyüleyici bir şekilde dönüştürebilir.
Ralph Waldo Emerson’a atfedilen şu söz, karakter inşasının basamaklarını ne güzel özetler: “Bir düşünce ek, bir eylem biçersin; bir eylem ek, bir alışkanlık........