Cübbeyi makineye giydirirsek |
Bir sabah mahkeme salonuna girip kürsüde insan yerine bir makine görsek ne yaparız? Önüne getirilen bütün kanunları bilir, yüz binlerce kararı bir anda tarar. Tayin istemez, terfi beklemez, hatırlı bir dostun telefonundan ürkmez. Hemşehrisi olmadığı için kimseyi kayırmaz. Güvenmek kolay görünüyor. Ne var ki adaletin ölçüsü bunlar mıdır?
Hukukçuluğu mevzuat ezberlemek, emsal sıralamak ve alışılmış gerekçeleri yeni dosyalara geçirmek sayanlar için haber pek iyi değil. Makine bu işlerde mahirdir. Yılların biriktirdiği bilgiye birkaç saniyede ulaşır. Fakat kanunu bilmekle hüküm vermek arasında bir uçurum vardır. H. L. A. Hart’ın meşhur örneğinde parka taşıt girmesi yasaktır. Acil hastaya yetişen ambulansı da kapıdan çevirecek miyiz? Kuralın harfini görmek için göz yeter. Maksadını kavramak için muhakeme gerekir.
Aristoteles'in hakkaniyet dediği mesele burada belirir: Genel kural, her özel hâlin hakkını verebilir mi? Kanuna uygun karar, her zaman adil midir? Aynı kurala herkesi tâbi kılmak........