Son güncelleme: 12 Nisan 2026 -

Tarık Çelenk yazdı: Dünden bugüne yanlış giden ne?

Saro Dadyan ile “Osmanlı reformlarında gayrimüslim elitler”e ilişkin nitelikli bir program yapmıştık. Programda, özellikle Tanzimat ve Islahat süreciyle birlikte yurtdışına eğitim için gönderilen Osmanlı gençleri üzerinde, Müslim–Gayrimüslim ayrımı gözetmeksizin durmuştuk. Ancak konuşma ilerledikçe ortaya çıkan tablo, bu iki kesimin aynı imkânlara sahip olmasına rağmen çok farklı yönelimler ve sonuçlar ürettiğini açık biçimde gösteriyordu.

Saro Bey’in anlattıklarından altını çizdiğim notlar şöyleydi: yurtdışına gönderilen Ermeni çocukları, büyük ölçüde Ermeni elitlerinin çocuklarıydı. Bu elitler genellikle saray ve aristokrasi ile iç içe olan; sarraflık, vergi toplama ve kapı kethüdalığı gibi kritik ekonomik ve idarî görevleri üstlenen ailelerdi. Bunlara örnek olarak finans çevrelerinden Eramyanlar, mimaride Krikor Amira Balyan ve ailesi, darphane yönetiminde Düzyanları genel olarak sayabiliriz. Bu aileler sadece servet sahibi değil, aynı zamanda devletle temas hâlinde ama piyasa içinde ayakta kalmak zorunda olan bir malî aristokrasi idi.

Bu ailelerin en dikkat çekici yönü, çocuklarını rastgele değil, belirli bir plan ve hedef doğrultusunda yurtdışına göndermeleriydi. Fransa, İsviçre ve İngiltere başlıca merkezlerdi; özellikle Paris bu sürecin kalbiydi. Çocuklarını Oxford gibi üniversitelere, École des Beaux-Arts gibi sanat ve mimarlık okullarına, teknik ve meslekî eğitim veren kurumlara gönderdiler. Mimarlık, ziraat, mühendislik, hariciye ve finans gibi doğrudan meslek ve üretimle ilişkili alanlarda eğitim aldırdılar. Bu gençler geri döndüklerinde yalnızca iyi eğitimli bireyler olarak kalmadılar; Halkalı ve Anadolu’da ziraat mektepleri kurdular, büyük cami ve saray projelerini koordine ettiler, Dışişleri’nde bürokrat, hatta bakan oldular. Daha önce başka bir yazımızda değindiğimiz üzere, Louis Pasteur’ün yanında çalışan Rum Dr. Makris gibi örnekler de bu ağın bilimsel boyutunu göstermektedir.

Söyleşide dikkat çeken bir diğer önemli örnek ise, 18. yüzyılda Katolik Ermeni geleneğinin kurucusu Sivaslı Mhitar’ın hikâyesiydi. Mhitar’ın Papalığa sığınarak San Lazzaro adasını alması ve burada kurduğu manastır-akademi-entelektüel merkez, sadece bir dinî kurum değil, aynı zamanda uzun süreli bir bilgi üretim merkezi olmasıydı. Bu akademide Türkçe dersler dahi verilmiş, Osmanlı devleti de zamanla bu yapıya destek sunmuştur. Bugün dahi Mhitaryan geleneğinin bir uzantısı olarak Pangaltı’daki Mkhitaryan Okulu’nun varlığını sürdürmesi, bu kurumsal sürekliliğin çarpıcı bir göstergesidir.

Yazıya doğal olarak Osmanlı Ermeni elitlerinin meslek, ticaret ve sanat erbabı niteliklerini övmek için başlamadım. Asıl mesele, Devlet-i Âliye bu kadar Osmanlı gencini yurtdışına gönderirken, neden gayrimüslimlerin planlı biçimde nitelikli meslek eğitimi aldığı, Müslüman Osmanlı gençlerinin ise farklı bir yola yöneldiği sorusunu sormaktır.

Öncelikle, belki son 50 yıl hariç tutulursa, bizim toplumumuzda özel bir meslek sahibi olmak veya tüccarlık yapmak çoğu zaman hakir ya da süflî görülen bir uğraştı. Buna karşılık devlet kapısı, yani bürokrasi ve statü kazanımı daha cazipti. Bu zihniyet farkı, yurtdışına giden Müslüman Osmanlı gençlerinin hedeflerini de belirledi. Onlar için Paris ya da Berlin gibi merkezlerde bulunmanın temel anlamı, “Devlet nasıl kurtulur?” sorusuna cevap aramaktı. Bu yüzden askerî strateji, bürokrasi, siyaset-hukuk ve gazetecilik alanlarına yöneldiler. Mustafa Reşid Paşa, Âli Paşa ve Fuad Paşa gibi isimler Avrupa’yı yakından tanıdılar; Şinasi ve Namık Kemal ise modern fikirleri Osmanlı’ya taşıdılar. Ancak bu isimlerin büyük çoğunluğu, gayrimüslim örneklerde olduğu gibi teknik-meslekî okullardan geçerek kurumsal üretim yapmadı; daha çok fikir, reform, devrim ve söylem üretimiyle sınırlı kaldı.

Aslında Müslüman Osmanlılar arasında doğrudan Avrupa’da ciddi teknik eğitim almış örnekler yok değildir; fakat sayıları sınırlıdır. İbrahim Ethem Paşa’nın Paris’te mühendislik eğitimi alması ve Cemil Topuzlu Paşa’nın yine Paris’te tıp eğitimi görmesi bu açıdan istisnai örneklerdir. Bunun dışında daha çok askerî alanda Enver Paşa gibi isimlerin Almanya bağlantılı teknik eğitimleri vardır; ancak bunlar da geniş bir meslek sınıfı oluşturacak ölçekte değildir. Sonuçta bu gençlerin gayrimüslim gençler gibi ciddi okullara gidip sebat ettiklerini söylemek mümkün değildir.

Artık ortaya çıkan tablo oldukça nettir: Gayrimüslim Osmanlıların zihniyeti “nasıl iyi bir meslek sahibi oluruz, nasıl üretiriz, nasıl zenginleşir ve kültürümüze altyapı yatırımı yaparız?” sorusu etrafında şekillenirken; Müslüman Osmanlıların zihniyeti daha çok “devleti kurtarmak için bürokrat, yazar, gazeteci ya da devrimci olalım” düşüncesine odaklanmıştır. Bir taraf “nasıl yapılır?” sorusuna cevap ararken, diğer taraf “ne yapılmalı?” sorusuna yoğunlaşmıştır.

Bugün ülkemizde devlet içinde ve özellikle sağ düşünce dünyasında hâkim olan zihniyetin izlerini hâlâ burada görmek mümkündür. Bu yüzden Türk Sağında çoğu zaman eylem adamları fikir adamı zannedilmiş; oysa aslında derinlikli bir düşünce üretimi olmaksızın sürekli tepkisel bir eylem hâlinin içinde kalındığı fark edilememiştir. Bu durum, tarihsel olarak meslek, metodoloji ve kurumsallaşma üretme kapasitesinin zayıf kalmasının bir uzantısıdır.

Yüz yaşını aşmış bir tarihçi olarak Bernard Lewis bizim adımıza “Yanlış giden neydi?” sorusunu sormuştu. Bizim aslında Lewis’den önce kendimize çekinmeden şu soruyu sormamız gerekmez miydi?

“Dünden bugüne yanlış giden ne?”

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Tarık Çelenk / Diğer yazıları

Tarık Çelenk yazdı: Mahalle niçin muhalefete oy versin?

Tarık Çelenk yazdı: Nurettin Topçu neden bugün önemli?

Tarık Çelenk yazdı: CHP durum tespiti yapıyor mu?

Tarık Çelenk yazdı: İlber Ortaylı’nın ardından

Tarık Çelenk yazdı: Fatmanur Çeliklere ne zaman duyarlı oluruz?

Tarık Çelenk yazdı: Sol’da evrensel vicdan neden görünürdedir?

Medyascope'u Google Haberler üzerinden takip edin

Medyascope'un mobil uygulamasını indirin

Haftanın diğer yazıları

Gülener Kırnalı yazdı | Kırılgan ateşkes, dağılan masa: Ortadoğu’da neler mümkün, neler imkânsız?

Mazlum Vesek yazdı | Ekmek ve haysiyet arasında: İsimsiz Eserler Mezarlığı

İsmail Fatih Ceylan yazdı: Kamera, saat tamircisi, müzikolog, psikiyatr Ayhan Songar

Özlem Yalım yazdı: Hapishane ve tasarım

Ruşen Çakır yazdı: CHP muhalefette niçin yalnız kaldı?

Müge İplikçi yazdı: Ayın karanlık yüzünde insanın içsel yolculuğu

Alişer Delek yazdı: Hakkıdır, hukuka dayanan devletimin istiklal

Recep Karagöz yazdı: İran’da savaşın gerçek galibi halktı

Bilgehan Uçak yazdı – Bir başka “zoraki diplomat”: Hamdullah Suphi Tanrıöver

Haftanın en popüler içerikleri

Gökhan Bacık yazdı: Türkçe “kutsal” dini metinler

Diyarbakır’da 20 TL’ye aldığı biberi 250 TL’ye satan zincir market şubesi ortaya çıktı

Masonlara kayyum atandı

Ruşen Çakır yorumladı: Yılmaz Özdil olayı bize neler söylüyor?

Ünlülere uyuşturucu soruşturması: Burak Deniz, Emir Can İğrek, Elif Büşra Pekin, Ogün Alibaş ve Enes Güler adliyeye sevk edildi

Gürkan Çakıroğlu yazdı: Erdoğan Türkiye’ye liderlik edemiyor

İsmail Fatih Ceylan yazdı: Fethullah Gülen ABD’ye giderken

Ruşen Çakır yorumladı: Ekrem İmamoğlu’nun karnesi

Üsküdar Belediyesi’ne operasyon: Servis edilen görüntüye dair yeni bilgi

ÖZEL HABER – Öcalan’dan İmralı heyetine: “Demirtaş bu sürecin önemli aktörlerinden biridir, kendisiyle ilişkileri onarın”

Medyascope'un günlük e-bülteni

Editörlerimizin derlediği öngörüler, analizler, Türkiye’yi ve dünyayı şekillendiren haberler, Medyascope’un e-bülteni Andaç‘la her gün mail kutunuzda.

Medyascope'u destekle

© 2015-2026 Scope Medya A.Ş.

© 2015-2026 Scope Medya A.Ş.

Kişisel Verilerin Korunması Aydınlatma Metni

İşbu Aydınlatma Metni, Veri Sorumlusu sıfatıyla Maslak Mahallesi, Dereboyu 2. Cadde, No: 15A/70, Ata Center İş Merkezi Kat:G2, Sarıyer/İstanbul adresinde mukim Şirketimiz Scope Medya Ticaret Pazarlama A.Ş.’nin (“Medyascope”) tarafından sağlanan ürün ve hizmetlerin tanıtımı amacıyla internet sitemizde yer alan E-Bülten Aboneliği kısmından elde edilen kişisel verilerin işlenmesine ilişkin olup, Şirketimiz tarafından başta 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (“KVKK”) olmak üzere ilgili mevzuat kapsamında aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Şirketimizin kişisel verilerin korunmasına ilişkin politikaları https://medyascope.tv adresinde yer almaktadır.

İşleme; KVKK’nın 3. maddesinde kişisel verilerin kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi, açıklanması, aktarılması, devralınması, elde edilebilir hâle getirilmesi, sınıflandırılması işlemleri olarak tanımlanmıştır.

İşlenen Kişisel Verileriniz

İşlenen kişisel verileriniz, E-Bülten Aboneliği aracılığıyla bizimle paylaşmayı tercih ettiğiniz adınız, soyadınız, e-posta adresinizdir.

Kişisel Verilerin Toplanma Yöntemi ve Hukuki Sebebi

Kişisel verileriniz, şirketimiz tarafından sağlanan ürün ve hizmetler kapsamında promosyon, kampanya ve tanıtım faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında internet sitemizde yer alan E-Bülten Aboneliği bölümünde e-posta adreslerini bildiren kişilere Şirketimizin ticari olarak faaliyet gösterdiği alanlarda reklam, tanıtım ve bilgilendirme yapmasına ilişkin sözleşmenin kurulması ve ifası, veri sorumlusunun meşru menfaati ve açık rızanız kapsamında işlenmektedir.

Kişisel Verilerin İşlenme Amaçları

Kişisel verileriniz Şirketimiz tarafından, aşağıdaki belirtilen işleme amaçlarıyla uygun süre zarfında, KVKK’nın 5. ve 6. maddelerinde belirtilen kişisel veri işleme şartları ve amaçları kapsamında işlenecektir:

İletişim faaliyetlerinin yürütülmesi

Reklam / kampanya / promosyon Süreçlerinin Yürütülmesi

Saklama ve arşiv faaliyetlerinin yürütülmesi

Pazarlama analiz çalışmalarının yürütülmesi

Ürün / hizmetlerin pazarlama süreçlerinin yürütülmesi,

Organizasyon ve etkinlik yönetimi

Şirketimizin faaliyet alanlarında reklam, tanıtım ve bilgilendirme hizmeti sağlamak,

Şirketimiz tarafından gönderilen bu e-postalar üzerine gelen talep ve şikayetlerin cevaplanması,

Hukuki bir ihtilafın vuku bulması halinde hukuki işlem yapmak,

Sair tüm yasal yükümlülükler.

Kişisel Verilerin Hangi Amaçlarla Kimlere Aktarılabileceği

Şirketimiz, kişisel verileri “bilme gereği” ve “kullanma gereği” ilkelerine uygun olarak, gerekli veri minimizasyonunu sağlayarak ve gerekli teknik ve idari güvenlik tedbirlerini alarak işlemeye özen göstermektedir ve sadece zorunlu durumlarda üçüncü kişilere aktarmaktadır. Kişisel verileriniz; KVKK’nın 8. ve 9. maddelerinde belirtilen kişisel veri işleme şartları ve amaçları çerçevesinde Şirketimiz ilgili birimlerince işlenmekte ve aşağıda yer verilen amaçlarla üçüncü kişilerle paylaşılmaktadır.

İlgili mevzuatı gereği talep halinde idari makamlara, adli makamlara veya ilgili kolluk kuvvetlerine, yetkili idari ve denetleme kurullarına ve/veya diğer yetkili denetleyici kurum ve kuruluşlara aktarılabilecek ve/veya hukuki bir ihtilaf vuku bulması halinde Şirketimizin hukuki menfaatlerinin korunması amacıyla bu mercilerle ve Şirketimiz avukatları ile paylaşılmaktadır.

Ürün ve hizmetlerimizin tanıtımı amacıyla E- Bülten Aboneliği veri işleme altyapısını tedarik ettiğimiz iş ortağımız, bu bildirimlerin yapılması amacıyla hizmet aldığımız ajanslar ve pazarlama analiz şirketleri ile paylaşılmaktadır.

Kişisel verileriniz e-posta altyapısı ve ilgili hizmetlerinden yararlandığımız hizmet sağlayıcılarımızın yurt dışında bulunan veri depolama sistemleri nedeniyle KVKK’nın 9. maddesindeki şartlardan biri olan açık rıza şartı sağlandığı takdirde yurt dışına aktarılabilmektedir.

Kişisel Verilerin Saklama Süresi

Kişisel verilerinizi, sunduğumuz hizmetlerin mahiyetinden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla, hizmetlerin sağlandığı süre boyunca ve ardından hukuki yükümlülüklerini yerine getirmek ve meşru menfaatini temin etmek amaçlarıyla ilgili mevzuata uygun olarak, makul süreler boyunca saklayacaktır.

Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi ve Anonim Hale Getirilmesi

Kişisel verileriniz KVKK’nın 7. maddesi uyarınca işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması halinde kişisel veriler re’sen veya kişisel veri sahibinin talebi üzerine tarafımızca silinir, yok edilir veya anonim hale getirilir.

Kişisel Verilerinizin Güvenliği

Bize sağladığınız kişisel verilerin gizliliğini ve güvenliğini korumaya önem veriyoruz. Bu doğrultuda, kişisel verilerinizi yetkisiz erişim, zarar, kayıp veya ifşaya karşı korumak için gerekli teknik ve idari güvenlik önlemleri almaktayız.

Kişisel Veri Sahibi İlgili Kişinin Hakları

Kişisel veri sahibi “İlgili Kişi”, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 11. maddesinde aşağıda yer verilen haklarını ve taleplerini www.eliteworldhotels.com.tr adresinde yer alan Başvuru Formunu usule uygun olarak doldurmak suretiyle bildirebilecektir.

6698 sayılı KVKK’nın 11. Maddesi kapsamında herkes veri sorumlusu sıfatı ile Şirketimize aşağıdaki hususlarda başvurma hakkına sahiptir:

• Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

• İşlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,

• Kişisel verilerinizin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,• Yurt içinde veya yurt dışında aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,

• Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,

• KVKK’da öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,• Yukarıda belirtilen düzeltme, silinme ve yok edilme şeklindeki haklarınız uyarınca yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,

• İşlenen kişisel verilerinizin münhasıran otomatik sistemler ile analiz edilmesi sureti ile aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,

• Kişisel verilerinizin ilgili mevzuata aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde zararınızın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

Hak ve Talepleriniz İçin İletişim

Kişisel verilerinizle ilgili sorularınızı ve taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları hakkında Tebliğ’de belirtilen şartlara uygun düzenlenmiş dilekçeyle aşağıdaki yöntemlerle iletebilirsiniz.

“Şahsen Yazılı Başvuru” yoluna başvuracak İlgili Kişilerin kimliğini tevsik edici belgeleri ibraz etmesi zorunludur. Bu bağlamda Maslak Mahallesi, Dereboyu 2. Cadde, No: 15A/70, Ata Center İş Merkezi Kat: G2, Sarıyer/İstanbul adresine yapacağınız şahsen yazılı başvurularda başvuru formuyla birlikte kimlik fotokopisinin yalnızca ön yüzünün (kan grubu ve din hanesi gözükmeyecek şekilde) ibraz edilmesini rica ederiz.

Başvuru formunun tebligat zarfına veya e-postanın konu kısmına “Kişisel Verilerin Korunması Kanunu İlgili Kişi Talebi” yazılmasını rica ederiz.

Kişisel veri sahipleri olarak, haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Medyascope ‘a iletmeniz durumunda Medyascope talebinizi en geç 30 (otuz) gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandıracaktır. Ancak, başvurunuza verilecek yanıtın mevzuat uyarınca bir maliyet gerektirmesi halinde Medyascope tarafından Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından belirlenen tarifedeki ücret talep edilebilecektir.

Ticari Elektronik İleti Gönderimi Hakkında Bilgilendirme

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca ticari elektronik ileti; telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj hizmeti gibi vasıtalar kullanılarak elektronik ortamda gerçekleştirilen ve ticari amaçlarla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletileri ifade eder.

Ticari elektronik iletiler, alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir. Ticari Elektronik İleti Yönetim Sistemi (“İYS”) üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari elektronik ileti gönderilemez. Bu onay, yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçlarıyla ya da İYS üzerinden alınabilir. İYS üzerinden alınan onaylarda ise olumlu irade beyanı ve elektronik iletişim adresi yer alır. Alıcılar diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilir. Alıcının ret bildiriminde bulunması, bildirimin yapıldığı iletişim kanalına ilişkin onayı geçersiz kılar. Alıcı reddetme hakkını İYS üzerinden de kullanabilir.

Alıcının kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla iletişim bilgilerini vermesi halinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay alınmaz.

Tacir veya esnaf olan alıcıların elektronik iletişim adreslerine gönderilen ticari elektronik iletiler için önceden onay alınması zorunlu değildir. Ancak tacir ve esnafların ilgili mevzuatta yer alan reddetme hakkını kullanması halinde onayları alınmadan ticari elektronik ileti gönderilemez. Bu kapsamında ileti gönderilmesinden önce tacir veya esnaf olan alıcıların elektronik iletişim adresleri hizmet sağlayıcı tarafından İYS’ye kaydedilir ve İYS üzerinden alıcıların ret hakkını kullanıp kullanmadığı kontrol edilir.

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca, Scope Medya Ticaret Pazarlama A.Ş.’nin (“Medyascope”) tarafından vermekte olduğumuz hizmetler kapsamında, Medyascope üzerinden temin edilen bilgileriniz doğrultusunda, onay vermeniz halinde E-posta iletişim aracı kullanarak tarafınıza her türlü bilgilendirme, tanıtım, reklam, ürün teklifleri, promosyonlar, kampanyalar, memnuniyet değerlendirme çalışmaları ve duyuruların iletilmesi amacıyla tarafınızla iletişime geçilebilecektir.

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca ticari elektronik ileti gönderimine dair onay verseniz dahi dilediğiniz zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilirsiniz. Ret bildirimini kolay ve ücretsiz bir şekilde olmak üzere e-posta iletişim kanalı ile verebileceğinizi hatırlatmak isteriz. Reddetme hakkınızı İYS üzerinden de kullanabilirsiniz.

© Medyascope