İslam Özkan yazdı | Bedevi pragmatizmi: SDG’nin çekilişinde aşiretlerin saf değişiminin rolü |
Suriye Demokratik Güçleri (SDG)’nin geçici Suriye hükümetine bağlı güçler karşısında hızla geri çekilmesinde SDG ile müttefik Arap aşiretlerinin saf değiştirmesi hayati bir rol oynadığı aşikâr. Öncelikle şu tarihsel tespiti yapmak önemli: Suriye’de aşiretlerin rolü, 1946’daki bağımsızlıktan bugüne kadar devletin zayıfladığı dönemlerde güçlenen, devletin güçlendiği dönemlerde ise sisteme entegre edilen “vazgeçilmez bir denge unsuru” olmuştur.
Suriye’de bağımsızlığın ilk yıllarında aşiretler, parlamentoda güçlü temsil haklarına sahipti. Özellikle Şemmar, Akidat ve Bekkara gibi büyük konfederasyonlar, siyasi partiler üzerinde etkiliydi. Sosyolog Hanna Batatu’ya göre, bu dönemde aşiret reisleri “yarı-feodal” birer aktör gibi davranarak merkezi hükümetin kırsal üzerindeki otoritesini sınırlıyordu. Ancak 1958’deki toprak reformu, bu ekonomik güce ilk büyük darbeyi vurdu.
Hafız Esad, aşiretleri tasfiye etmek yerine onları rejimin sadık birer ortağı haline getirdi. “Aşiret Şeyhi” kavramı, rejimin atadığı veya onayladığı kişilere dönüştü. Aşiret mensupları orduda ve istihbaratta kritik pozisyonlara getirildi. Ve oldukça ilginçtir, günümüzde en azından bazılarının İslamcılıkla rezonansa giren ya da en azından bu çizgiden etkilenen bazı aşiretler, 1980’lerde Müslüman Kardeşler ayaklanması sırasında Hafız Esad yönetiminin yanında saf tutarak askeri sadakatlerini kanıtladılar.
2011 sonrası devlet otoritesinin çökmesi, aşiretleri yeniden ana aktör yaptı. Ancak bu sefer aşiretler kendi içlerinde bölündü.ABD desteğiyle kurulan SDG, Arap aşiretlerini (özellikle Şemmar/Es-Senadid) bünyesine katarak saflarını güçlendirdi. Bazı aşiretler ise Türkiye sınırında ve İdlib çevresinde silahlı muhalif gruplara katıldı.
Ocak 2026 itibarıyla Ahmed eş-Şara’nın aşiretlere el atmasıyla ile başlayan süreç, aşiretlerin askeri rollerini “Devlet Muhafızlığı” formuna sokmakta. Şemmar aşiretinin SDG’den ayrılarak Şam ile anlaşması, Suriye’nin gelecekteki “yerelleşmiş güvenlik” modelinin prototipi olabilir. Aşiret savaşçıları orduya entegre ediliyor ancak kendi topraklarını korumaya devam ediyorlar. Yeni dönemde aşiretler, Şam’daki parlamento ile yerel bölgeler arasında bir “arabulucu” rolü üstleniyor.
SDG, IŞİD ile mücadele kapsamında ABD desteğinden yararlanarak Suriye’nin kuzey ve doğusunda etkili bir askeri güç olarak öne çıkmıştı. IŞİD ile mücadele bağlamında kurulan çok bileşenli bir askeri ittifak olan SDG zamanla Suriye’nin “Cezire” bölgesinde geniş alanlarda ana oyuncuya dönüştü. Kürt........