Gökhan Bacık, Tekstilde kriz yazısında Türkiye’de derinleşen tekstil krizini ve yüzlerce fabrikanın üretimini Mısır’a taşımasının ardındaki yapısal nedenleri analiz etti.

Türkiye’nin kaotik hale gelen siyasi gündeminin kaldırdığı toz bulutunun ötesinde derin bir kriz kendini belli ediyor: Tekstil sektöründe firmalar kapanıyor, çok sayıda insan isinden oluyor. Durumun vahametini su rakamlar ortaya koyuyor: 2025’in ilk yarısında sektörde 3 binden fazla şirket kapandı, yaklaşık 56 bin kişi isini kaybetti.

Krizle ilgili haberlerde dikkat çeken kritik bir detay da kapanan şirketlerin bir kısmının üretimlerini Mısır’a kaydırmış olması. Buna göre yüzlerce Türk şirketi, Türkiye’deki fabrikalarını kapatıp üretimi Mısır’a taşıdı. ‘Mısır’a taşındı’ ifadesi, tekstil sektöründe yaşanan ekonomik krizin sadece bir sonucunu değil; aynı zamanda bu krizin politik ve sosyal özünü anlamak için bir anahtar.

Yerleşik kalkınma teorisine göre ülkeler beşeri kapitallerine/kapasitelerine uygun ürünler üretebilir. Buna göre az gelişmiş ülkeler emek yoğun, basit ürünlere dayalı ekonomi kurarken gelişmiş ülkeler yüksek teknoloji içeren bilgi yoğun ürünlere dayalı ekonomilere sahiptir. Doğal olarak, iktisadi kalkınma demek iki anlama gelir: Yüksek teknoloji ve bilgi ile mümkün olan ürünler üretmek ama bunun için de bunu yapabilecek yetenek ve eğitime sahip vatandaşlara sahip olmak.

Bunu ayrıntılı olarak teorize edenlerin başında C. A. Hidalgo gelmektedir. Hidalgo, ‘complexity’ (karmaşık, çok katmanlı ve dinamikle mümkün olan) kavramını kullanarak ‘iktisadi karmaşıklık teorisi’ yaklaşımını önermiştir. Buna göre bir ülke geliştikçe daha kompleks ürünler ortaya koyabilir. Örneğin, mobilya takımı yapmak basit komplekslikte bir ürün iken mikroçip yapmak yüksek karmaşıklıkta bir ürün ortaya koymaktır.

Bu teoriye göre bir ülke insan kalitesini geliştirdikçe basit ürünler yapmaktan vaz geçer ve daha karmaşık ürünler yapmaya başlar.

Bu teorinin bakış açısına göre Harvard Üniversitesi tarafından yapılan Dünya Ekonomik Komplekslik İndeksi’ne (2023 yılı verilerine göre) bakarsak ne görüyoruz?

İndekse göre ABD 15., Çin ise 16. sırada yer alıyor. Tahmin edileceği üzere, listenin üst sıralarında gelişmiş ya da Batılı ülkeler bulunuyor. Türkiye ise, Sırbistan ve Bulgaristan’ın ardından 42. sırada. Burada ne yapıp edip ilk 25 ülke arasına girmek gerekiyor.

Bu teoriye göre durumu daha iyi kavramak için bakılabilecek başka bir ölçüt ise ülkelerin ihraç ettiği mallarda yüksek........

© Medyascope