Dünyanın parasına yolculuk |
Avrupa kıtasında ülkeler arası bir yolculuğa çıktığınızda, sınırların sadece haritalarda kaldığını hissettiren en somut işaret kuşkusuz cebimizdeki paradır.
Euronun sağladığı o ortak yapı bizi döviz bürolarının karmaşasından kurtarıyor. Artık cebimizdeki parayla bir ülkeden diğerine sanki şehir değiştiriyormuş gibi rahatça geçebiliyoruz ve elimizdeki bozuk paralarla ne yapacağımızı dert etmiyoruz.
Avrupa dışında da Amerikan doları, dünyanın her köşesinde kapıları açan sihirli bir anahtar gibi ancak yine de gündelik harcamalar için yerel para birimini el altında bulundurmak gerekiyor tabii.
Aslında doların kökeni, sanılanın aksine Avrupa’nın kalbine dayanıyor. Bu isim, günümüzde Çek Cumhuriyeti sınırlarında yer alan Jáchymov kasabasından gelir. Almancada “Thal” vadi demektir; örneğin Düsseldorf yakınlarındaki meşhur Neanderthal (Neander Vadisi) ismini buradan alır. Bu vadinin hikayesi de oldukça ilginçtir. Adı, 17. yüzyılda burada dolaşmayı ve şarkılarını yazmayı çok seven ilahiyatçı ve besteci Joachim Neander’den gelir. Ölümünden sonra vadiye onun anısına “Neanderthal” denmiş, daha sonra burada farklı bir insan türüne ait kalıntılar bulununca, o türe de vadinin ismi yani “Neandertal” verilmiştir.
Neyse, asıl konumuz olan paraya, yani Joachimsthaler’e dönecek olursak; Joachim Vadisi’ndeki madenlerden çıkarılan gümüşle burada sikkeler basılmaya başlandı. İçindeki gümüş oranı, kalitesi ve ağırlığı o kadar standarttı ki, kısa sürede her yerde kabul görüp yaygınlaştı. İnsanlar pratiklik açısından bu uzun ismi kısaltarak sikkelere sadece “Thaler” demeye başladılar. Bu kelime zamanla farklı dillerde telaffuz değiştirerek İngilizceye “Dollar” olarak geçti.
Kuzey Amerika’daki kolonilerde İspanyol Krallığı’nın Joachimsthaler gibi çok kıymetli ve güvenilir olan 8 reales (8 parçaya bölünebildiği için bu ismi almış) gümüş sikkesi çok yaygın kullanılıyordu.
Bazı kurnaz tüccarlar, madeni paraların kenarlarından incecik gümüş parçalar yontarak kendilerine biraz tasarruf yaratmaya çalışırdı. Ancak İspanyol paralarının kenarlarındaki o özel ‘tırtıklı’ desenler, bu küçük hilelerin önüne geçen harika bir güvenlik sistemiydi. Eğer birisi paradan bir parça “çalmaya” kalkışırsa tırtıklı desen bozuluyor ve bu gümüş tıraşlama operasyonu anında fark ediliyordu. Amerikalılar bu sikkelere “Spanish dollar” diyorlardı, bağımsızlıklarını kazandıktan sonra da kendi resmi para birimlerine dollar” ismini verdiler.
Bugün dünyada 20’nin üzerinde ülkenin para biriminin ismi dolar. Bunların arasında Kanada,........