We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Orman yangınları ve yaban hayatı

3 0 1
13.09.2021

Ormanlar gibi “Yaban Hayat” sahaları da her ülke için biyolojik üretim alanları olup başta değerli av hayvanları, balık türleri ve su kuşları olmak üzere, birçok bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bu sahaların, biyoçeşitliliği koruma fonksiyonları yanında, rekreasyon, av üretimi, balıkçılık, sazlık üretimi ve otlatma gibi faaliyetler ve kullanımları nedeniyle toplum refahına hizmet etme (sosyo - ekonomik) potansiyelleri vardır (1) Yaban hayatı ile ilgili tarihsel negatif / pozitif tanımlamalardan anlıyoruz ki biz insanların yabani hayata karşıtlık temelindeki duruşumuz çok derin tarihi köklere sahip. Öncüllerimiz yabani hayatı kültürlü olmanın zıt anlamlısı tehlikeli ve kontrol edilemeyen yasam sahaları olarak görmek ve tanımlamak istemişler. İlk olarak 15 yüzyılda değişik tanımlamalarla izahatı yapılmaya başlanan “Yabani Hayat” kavramı 17 yüzyıl ile birlikte coğrafyadan coğrafyaya ve hatta kültürden kültüre farklılık gösteren, tanımlamalar geliştirilmeye çalışıldı, örneğin; “ terk edilmiş alanlar“, "ıssızlık, çöl“, " insansız yerler“, „vahşi ormanlar“ gibi kavramlarla izah edilmeye çalışıldı. 1872 yılındaki bilimsel tanımlama ihtiyacı ortaya çıkıncaya kadarki sürede çok değişik tanımlamalar yapıldı.(2) Yaban kelimesi, dilimizde oldukça sık kullanılan kelimelerden birisidir. Yaban kelimesi Farsça kökenlidir. Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre yaban kelimesi anlamı şu şekildedir: İnsan yaşamayan ıssız yer, vahşi olan, evcil olmayan canlı, kendi kendine yetişen bitki, aile ocağından uzak olan yer, ıssız ,yabancı, el, yerli halktan olmayan kimse. TDK’ye göre çeşitli anlamları olan yaban kelimesi, Türkçe'de tek başına ya da farklı cümleler ile beraber, atasözü ve deyimlerde veya birleşik kelimeler halinde kullanılabilmektedir, örneğin; yaban keçisi, yaban kedisi, yaban arısı, yaban armudu v.s gibi “Yaban Hayat” birleşik kelimesi de bunlardan birisidir.(3)

Bazı bilimsel tanımlara göre “Yaban Hayat “ tarifleri şöyle yapılmıştır;(2)

A ) Convertion International`a göre Yabani Hayat:

Başlangıçtaki vejetasyonunun p den fazlasını koruyabilmiş, yüzölçümü 1000.000 ha dan fazla olan, bir km² sinde 5 insandan az yaşayan yaşam alanları “Yabani Hayat Yaşam” alanları olarak tanımlanır. Bu tanıma göre dünyada toplam 37 yabani yaşam alanı mevcuttur.

B ) International Union of Conservation Natüre göre Yabani Hayat:

Asli karakterini koruyabilmiş, biyolojik çeşitliliği mevcut, bozulmamış yaşam alanları dinamiğine sahip, sürekli yerleşkelerle morfolojik yapısı değiştirilmemiş olan ve koruma ve menecment programlarla karakteri korunabilen geniş, aslına uygun ya da çok az değişim göstermiş alanlar “Yabani Yaşam “ alanları olarak tanımlanır.(2)

Genel olarak “Vahşi Yaşam” veya “Yaban Hayatı” evcilleştirilmemiş hayvan türlerini ifade eder; insanlar tarafından tanınmadan, bilinmeden kendi haline yetişen veya vahşi bölgelerde yaşayan tüm bitkiler, mantarlar ve diğer organizmalar da buna dahildir. Yaban hayatı tüm ekosistemde bulunabilir. Çöller, ormanlar, yağmur ormanları, ovalar, otlaklar ve çok gelişmiş kentsel yerleşimleri de içeren diğer yerler yaban hayat kapsamı içinde yer alır. Popüler kültürde “Yaban Hayat” terimi genellikle insan eli değmemiş hayvanları kastederken birçok bilim insanı insan faktörleri tarafından etkilendiğini kabul etmektedir.(4)

Yaban hayatı, ekolojik dengede hayati bir rol oynar.(5) Yaban hayatı yönetiminin temeli, doğal sürecin korunmasıdır. Koruma, Yaban Hayat unsurlarından avlanan ve avlanmayan bütün türler için gereklidir. Bunun için, bütün türler göz önüne alınarak, ekosistem ve genetik çeşitliliğin korunması amacı gözetilir.(1) Nadir veya tehdit altındaki türlerin otekolojisi, toplulukların sinekolojisi ve abiyotik çevrenin ekosistemlerdeki rolü, koruma ile ilgilidir. Yaban hayatı, herhangi bir ekosistemin ayrılmaz bir parçasıdır. Biyojeokimyasal döngüler, besin zincirleri, pozitif ve negatif geri bildirimlerle nüfus kontrolü yoluyla doğada bir denge sağlar.” Bir tür kaybolursa, ekosistemin doğal dengesi kaybolur ve olumsuz olaylar ortaya çıkar. “ Yaban Hayatı “ yüksek ekonomik değere sahiptir ve önemli bir doğal zenginliktir. Dikkatli bir şekilde muhafaza edilmelidir ve eğer bilimsel olarak kullanılırsa, ulusal ekonominin iyileştirilmesine yardımcı olabilir. Bunların dışında “Yaban Hayat” ta bulunan yabani bitkilerden ve hayvanlardan elde edilen genler, genetik mühendisliği yoluyla daha iyi mahsul çeşitlerinin üretilmesine yardımcı olmak için kullanılabilir, kullanılması mümkün. Bu nedenle “Yaban Hayatı”, hastalık direnci, daha yüksek üretim, daha yüksek ekolojik genlik vb. gibi önemli bir özellik kaynağıdır.(5) Ayrıca “Yaban Hayat” ortamında bulunan yaban hayvanları ve bunların habitatları, canlılarla ilgilenen birçok bilim dalına çalışma olanağı sunması nedeniyle bilime hizmet eder. Tüm bunların yanı sıra halkın yaban hayatını barındıran ortamlara ilgisi, yaban hayatının toplum hayatındaki yerini ve önemini göstermektedir.(6) “Yaban Hayatı” bu nedenle doğrudan TEK SAĞLIĞIN ( ONE HEALTH) bir parçasıdır. Olası bir orman yangını “Yaban Hayat”a ve “Ekosistem Sağlığı”na zarar vereceği, tahrip edeceği için insan ve hayvan sağlığını tehlikeye sokacağından dolayı çok farklı meslekleri ilgilendiren ve birlikte çözüm üretme mecburiyeti olan çok önemli bir TEK SAĞLIK ( ONE HEALTH ) sorundur.

Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları, fiziki, biyolojik, sosyal, ekonomik, kültürel ve doğal ortamdır. Çevre canlı varlıkları etkileyen dış tesirlerin tümünü içerir. Yaşam ve çevre birbirlerine bağlı iki önemli unsurdur. İnsan yaşamı ve doğal yaşam çeşitli dengeler üzerine kurulmuştur. İnsanın çevreyle oluşturduğu ilişki en büyük dengelerden biridir. Bu sistemler arasında ki ilişkiler, çoğunlukla kişiler tarafından fark edilemeyecek kadar uzun ilişki halkalarıyla birbirine bağlı ve uzun süreli olabilmektedir.(7) “Yaban Hayat”ın çevre ile doğrudan ilişkisi vardır. Yaban hayatını ve çevreyi korumak için, ikisi arasındaki dengeyi, ilişkiyi ve döngüyü ve nasıl düzenlendiğini iyi bilmek gerekir. Bu yaban hayat ve çevre döngüsü içinde her canlının kendisine ait bir habitatı bulunur. Belli bir habitat içinde hareket eden ve yaban hayat içinde bulunan tüm canlılar, her habitatı oluşturan unsurların çeşitliliğiyle varlıklarını sürdürmektedirler.(8) Bu nedenle bir habitat topluğundan oluşan “Yaban Hayat” orman sağlığı açısından çok büyük öneme sahiptir. Yaban hayatında ki canlılık çevre sağlığının mükemmel bir göstergesidir. (6)

Habitat ya da yaşam alanı, bir canlının yaşadığı ve geliştiği yerdir. Bu yer, fiziksel bölge, yeryüzünün özel bir parçası, hava, toprak ya da su olabilir. Habitat, bir okyanus ya da bir çayırlık kadar büyük olabileceği gibi, çürümüş bir ağaç da bir böceğin bağırsağı kadar küçük de olabilir. Bununla beraber, her zaman tanımlanabilen ve fiziksel olarak sınırlı bir bölgedir. Birden fazla hayvan ya da bitki özel bir habitatta yaşayabilir.(9) Bir canlının yaşadığı ve gelişmiş olduğu habitat doğal veya doğal olmayan dış etkilerle yok olabilir veya zarar görebilir ki buna “Habitat Parçalanması” deriz. Yavaş........

© Medikritik


Get it on Google Play