Bu analiz, Türkiye ekonomisinde uzun süredir tartışılan “döviz kurları gerçekliği ne ölçüde yansıtıyor” sorusuna yanıt aramayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi; yüksek faiz politikası ve sıcak para girişleriyle baskılanmış nominal döviz kurları yerine, TL’nin satın alma gücünü daha iyi yansıtan Reel Efektif Döviz Kuru (REK) temelli bir düzeltme yaklaşımı kullanarak, dolar cinsinden cari fiyatlarla gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYH) ve kişi başına gelirin alternatif görünümlerini ortaya koymaktır.

Uluslararası karşılaştırmalarda yaygın biçimde kullanılan dolar cinsinden GSYH ve kişi başına gelir göstergeleri, nominal döviz kuru üzerinden hesaplanmaktadır. Ancak enflasyon oranının döviz kurundaki artışın üzerinde seyrettiği dönemlerde, nominal kurla ifade edilen dolar cinsinden GSYH olması gerekene göre yüksek görünmekte, bu durum, refah düzeyi ve ekonomik büyüklük algısında yanıltıcı izlenimler doğurabilmektedir.

Nominal döviz kuru, bir ülke parasının başka bir para birimi cinsinden piyasa fiyatını ifade eder. Reel döviz kuru ise nominal kurun, ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farkları dikkate alınarak düzeltilmiş hâlidir ve bir para biriminin satın alma gücü hakkında bilgi sunar.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından hesaplanan Reel Efektif Döviz Kuru (REK), TL’nin dış ticarette önemli paya sahip 36 ülkenin para birimlerinden oluşan bir sepete karşı değerini, enflasyon farklarını dikkate alarak ölçmektedir. REK’in 100 olması, TL’nin baz yıl (2003) fiyat yapısına göre “normal” bir değerde olduğunu; 100’ün altındaki değerler TL’nin reel olarak düşük değerli, 100’ün üzerindeki değerler ise reel olarak yüksek değerli olduğunu ifade eder. Ancak REK bir denge kuru ya da olması gereken nominal kuru üretmez; yalnızca reel değerlenme veya değer kaybının yönü ve büyüklüğü hakkında bilgi veren analitik bir göstergedir.

Aşağıdaki tabloda 1 numaralı sütunda son 11 yıla ait yıllık ortalama nominal USD/TL kurları, 2 numaralı sütunda yıllık ortalama REK endeks değerleri, 3 numaralı sütunda ise nominal kurların REK kullanılarak düzeltilmiş hâli yer almaktadır.

Tablodaki nominal kur ve REK verileri TCMB’den alınmış, REK’e göre düzeltilmiş USD/TL kuru şu formül kullanılarak hesaplanmıştır:

REK ile Düzeltilmiş USD/TL Kuru = (Nominal USD / TL Kuru x 100) / REK

Tabloya göre 2015 yılında USD/TL REK değeri normal düzeye oldukça yakındır. Buna karşılık 2016’da nominal kur artmasına karşın REK’in 100’ün üzerinde........

© mahfiegilmez.com