Uluslararası Yatırım Pozisyonu Negatifse Ne Olur?

 Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP), bir ülkenin yurt dışıyla olan finansal ilişkisini anlamak için en önemli göstergelerden biridir. UYP, bir ekonomide yerleşik kişilerin yurt dışından olan alacakları ile yurt dışına karşı olan yükümlülüklerinin belirli bir tarihteki toplamını gösterir. Başka bir ifadeyle UYP, bir ülkenin dış dünyaya karşı net olarak alacaklı mı yoksa borçlu mu olduğunu ortaya koyan bir bilanço gibidir.

Ülkeler, yıl boyunca yurt dışından mal ve hizmet ithal ederken aynı zamanda ihracat da yapar. Eğer ithalat ihracattan fazla olursa ve turizm, taşımacılık gibi hizmet gelirleri bu farkı kapatamazsa ortaya cari açık çıkar. Bu durum, ülkenin dış dünyaya sattığından daha fazlasını satın aldığı anlamına gelir. Bu şekilde oluşan açığın finanse edilmesi gerekir.

Cari açık aslında bir döviz ihtiyacıdır ve bu ihtiyaç finans hesabı üzerinden karşılanır. Bunun temel olarak üç yolu vardır. Birincisi yabancı yatırımcıların ülkeye gelmesidir. Yabancılar hisse senedi alabilir, devlet tahvillerine yatırım yapabilir ya da doğrudan üretim birimleri kurabilir. Bu durumda ülkeye döviz girişi olur ancak aynı zamanda ülkenin dış yükümlülükleri artar. İkinci yol dış borçlanmadır. Bankalar yurt dışından kredi alabilir veya devlet uluslararası piyasalarda borçlanabilir. Bu yöntem de kısa vadede döviz girişini sağlar fakat gelecekte geri ödenmesi gereken bir yük oluşturur. Üçüncü yol ise rezerv kullanımıdır. Merkez bankası döviz satarak açığı finanse edebilir ancak bu durumda yeni bir kaynak girişi olmaz, yalnızca mevcut rezervler azalır.

Genel olarak cari açık veren ekonomilerde finans hesabı fazla verir. Yani ülke, verdiği açığı kapatabilmek için dışarıdan kaynak bulur. Bu kaynak ya borç ya da yabancı yatırım şeklinde gelir. İşte tam bu noktada UYP devreye girer. Çünkü UYP, tüm bu finansal hareketlerin zaman içinde birikmesiyle oluşan stok durumunu gösterir. Örneğin yabancı bir yatırımcı Türkiye’de yatırım yaptığında ülkeye döviz girer ancak aynı zamanda Türkiye’nin yükümlülükleri artar ve bu durum UYP’yi daha negatif hale getirir. Buna karşılık Türk şirketleri yurt dışında yatırım yaptığında Türkiye’nin dış varlıkları artar ve UYP iyileşir.

Bu süreci tek bir zincir halinde düşünmek mümkündür: Cari açık oluşur, bu açık döviz ihtiyacı yaratır, finans hesabı aracılığıyla bu ihtiyaç karşılanır ve sonuç olarak ya yükümlülükler artar ya da varlıkların yapısı değişir. Tüm bu hareketler zaman içinde birikerek ülkenin UYP ‘sini biçimlendirir.

Bu noktada önemli bir yanlış algıyı da düzeltmek gerekir. Ülkeye para girişi her zaman olumlu bir gelişme değildir. Eğer bu giriş borçlanma yoluyla gerçekleşiyorsa gelecekte geri ödenmesi gereken bir yük doğurur. Eğer varlık satışıyla gerçekleşiyorsa bu kez ülkenin elindeki dış varlıklar........

© mahfiegilmez.com