Osmanlı medeniyetinin uzun asırlar boyunca ayakta kalmasını sağlayan en kıymetli niteliklerinden biri, yeniliğe kapalı olmamasıdır. Ancak her yeniliği kendi tarihî ve kültürel bünyesinde yeniden yorumlayarak yeni bir bütün kurma mahareti bu niteliğin tamamlayanı mahiyetindedir. Devletin kuruluşundan itibaren haberleşme ve sosyal etkileşim, yönetimin temel dayanaklarından biri olmuştur. Bu sebeple posta tatarları —at sırtında, gece-gündüz demeden yolları aşan, dağ-tepe dinlemeyen ulaklar— yüzyıllarca devletin atardamarlarını besleyen nefesi olmuşlardı.

Fakat zaman değişiyor, Avrupa dünyasında posta hizmetleri zamanın gelişmelerini sistemleştiren yeni bir organizasyonla yeni bir seviyeye ulaşmaktaydı. Haberleşme, artık sadece hızlı gitmek değil, düzenli, kayıtlı, sistemli bir yapıyla güvence altına alınmak demekti. Klasik sistem, her ne kadar fedakârlık ve gelenek koksa da, devletin yeni zamanların icaplarına uyan bir haberleşme altyapısına ihtiyacı olduğu açıktı. Sultan II. Mahmut, kendi devrini aşan ileri görüşlülüğü, yeniyi fark eden dikkat keskinliği ve devlet ve medeniyet işlerini çağın şartlarına göre düzenleme kararlılığı ile bu dönüşümün fikri ve fiili zeminini hazırladı.

Avrupa ziyaretleri, raporlar, elçi mektupları, yenileşme arayışları içinde topladığı ayrıntılar, küresel dünya da rekabet için ona yeni bir posta örgütünün kaçınılmaz olduğunu göstermişti. Ona göre haberleşme, devlet kudretinin omurgasıydı. Posta tatarlarının kahramanlığı takdire şayan olsa da sistem artık geriye düşmüş, dağınıklık ve gecikmeler devlet mekanizmasının sağlıklı işlemesini tehdit eder hâle gelmişti. Sultan II. Mahmut, ömrü vefa etmese de, klasik sistemin yenilenmesi için altyapıyı ve fikri zemini oluşturarak reformun kapısını araladı.

Onun ardından atılan adım, 23 Ekim 1840’ta Osmanlı Posta Teşkilatı’nın resmen kurulmasıydı. Bu tarih, sadece kurumsal bir başlangıcı değil, aynı zamanda medeniyetimizin “yeniyi alma, fakat kendine göre yeniden inşa etme” kudretinin de sembolüdür. PTT’nin başlangıcı olan bu tarih, küresel medeniyet yürüyüşünde Osmanlı’nın ve bir ölçüde bugünümüzünde yerini yeniden tahkim eden bir dönüm noktasıdır. Bir imparatorluğun insanı, toprağı, haberi birbirine bağlayan bağları yenilenmiş; böylece hem devlet iç düzeni hem de milletin gündelik hayatı yeni ve ahenkli bir sisteme kavuşmuştur.

Bu yeni sistemi tasarlayanlar, medeniyet köklerinin taşıdığı düzen anlayışını yeni teknikle buluşturarak aslında çok daha derin bir şey yaptılar: Yenilenme yolunda önemli bir adım atarak bir medeniyet refleksini dirileştirmek için önemli bir merhaleyi aştılar. Haberleşmenin hızlanması, sadece devlet işi ile sınırlı........

© Maarifin Sesi