Yeni yılın ilk gününde dilek panoları hazır, yeni kararlar alındı, başarı hedefleri sıralandı. Ama ileriye gidebilmenin yolu, geride kalan yıla dönüp ne yaşandığını doğru okumaktan geçiyor. Çünkü bazı yıllar sadece geçmiyor; geride bıraktığı izlerle bugünü de şekillendiriyor. Geçtiğimiz yıl için ise sayılara ya da raporlara değil, halkın seçtiği ve Kültür ve Turizm Bakanı tarafından açıklanan yılın kelimesine bakmak, yeterince durumu özetliyor bence.

Türk Dil Kurumu ile Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi’nin birlikte yürüttüğü çalışmada, 2025 yılının kelimesi/kavramı “dijital vicdan” olarak belirlendi. Bakan Mehmet Nuri Ersoy’un da açıkladığı gibi, bu kavram halkın katılımıyla seçildi. Yani yukarıdan tanımlanmış bir etiket değil; gündelik hayatın içinden çıkan bir kavram oldu.

TDK, tanımına göre dijital vicdan:

“Gerçek hayatta sorumluluk almayıp sosyal medyadaki paylaşım veya beğenilerle vicdanı rahatlatma eylemi.”

Geçtiğimiz yıl dijital alan hiç olmadığı kadar sesliydi. Çünkü ülkemizde hem olumlu hem de olumsuz yönleriyle neyin neye evrileceğinin öngörülemediği, anormal denebilecek olaylar peş peşe yaşandı. Her gelişme sosyal medyada trendlere girdi, her olay sayfa sayfa paylaşımlarla konuşuldu. Tepkiler hızlandı, gündemler üst üste bindi. Sosyal medyada doğru yerde duran, doğru dili kullanan, doğru anda paylaşan olmak neredeyse olması gerekli vatandaş ölçütüne dönüştü; bu çerçevenin dışında kalanlar ise hızla dışlandı, hatta linçlendi.

Ama iş eyleme gelince tablo değişti. Birkaç güçlü ve istisnai örnek dışında, toplumsal vicdanın gerçek hayatta karşılık üretme kapasitesi sınıfta kaldı. Dijital alanda güçlü görünen birliktelikler, sahaya indiğinde dağınık kaldı. Beğeniyle büyüyen tepkiler, sorumluluk gerektiren noktada zayıfladı.

Tepki, eleştiri, isyan fazlasıyla vardı; ama bu gürültüyü değişime dönüştürecek ortak irade ve cesaret oluşmadı. Ses çıkarmak, yazmak, çizmek ve........

© Kısa Dalga