İBRAHİM EKİNCİ

Köprü ve otoyollarının ilk özelleştirmesinde 5,7 milyar $’lık teklifi cansiperane savunan tek isim Mehmet Şimşek’ti. Şimdi yeniden onun bakanlığında gündeme geliyor. Bu kez kaça gidecek bilemeyiz. Gerçek şu: Bu varlıkların geliri ile devlet, YİD’le yapılan bütün yol ve köprüleri finanse edebilirdi. Böyle ciddi bir gelirden vazgeçilecek. Biz de 47 liraya geçtiğimiz köprülerden birkaç yıla kalmadan 5-10 katı fiyata geçeceğiz.

Kamu tarafından işletilen 2 Boğaz köprüsü ile otoyolların özelleştirilmesi için ihaleye ilk çıkıldığında (17 Aralık 2021) fiyatın düşük kaldığı görüşleri bir hayli yaygındı. Dönemin Başbakanı Erdoğan dahil birçok yetkili – yetkisiz de bu fikirdeydi. İlginçtir, şimdi özelliştirilmeleri yeniden gündeme gelen bu varlıkların ilk özelleştirmesinde; “Hayır, ucuz değil, fiyat makul” görüşünde olan iki kişiden biri dönemin Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’ti.[1] (Diğeri Ekonomiden Sorumlu Bakan Ali Babacan’dı.) O dönem, ihaleyi yapan ÖİB, haliyle savunuyordu ama bu varlıkları işleten, bakım, onarım ve işletim giderlerini düştükten sonra her yıl Hazine’ye de büyük miktarlarda (Erdoğan: “Fiyat ucuz. Biz buradan zaten ciddi para kazanıyoruz”) gelir aktaran Karayolları GM, 20 milyar doların üzerinde bir fiyat analizi yapmıştı. Haklıydı. O biliyordu. Sonradan bu konu üzerine biraz çalışma yaptım ve gördüm ki Karayolları GM’nin her yıl açıkladığı köprü ve otoyol gelirleri verisine göre, devlet, (sonradan YİD modeliyle büyük soygun kapılarına dönüşen) köprü ve otoyol yatırımlarını kendisi finanse edebilirmiş. Eğer ki maksat en makul fiyatlara yapmak olsaymış… Bunun hesabına döneceğim.

Vakıfbank’taki kamu payının bir kısmının satışı ile birlikte düşünüldüğünde, OVP’de öngörülen 2026 yılı özelleştirme geliri hedefine (185 milyar lira) ulaşılması için, satış işinin bu kez sıkı tutulacağını tahmin edebiliriz. Fakat dikkatinizi çekerim bu rakam çok iddialı değil. Köprü ve otoyollar, ilk ihalesinin iptaline neden olan o “düşük fiyata” (5,7 milyar $) dahi gitse 235 milyar ediyor.

7 otoyol, 2 çevre yolu, 2 Boğaz köprüsünü kapsayan ilk ihalenin (varlık satışı değil işletme hakkı devriydi!) iptalinden sonra bu varlıkların bölünerek satışı düşünülmüştü. Sonra halk arzı gündeme geldi. Ancak yıllar yılı bir gelişme olmadı. Şimdi konu, ilk ihalenin cansiperane savunucusu Şimşek’in yeniden bakan olduğu dönemde tekrar gündeme geliyor! Hikayesini, AKP Ekonomide Ne Yaptı kitabımda ele almışım:

“Dönemin Başbakanı Erdoğan, ihaleden bir süre sonra köprü ve otoyol ile Başkent Doğalgaz’da tekliflerin düşük kaldığını söylemişti. Otoyol ihalesini Koç - Ülker - Malezyalı UEM ortaklığı 5.7 milyar dolarlık teklifle kazanmıştı. Başkent Gaz ihalesini ise 1 milyor 162 milyon dolar teklifle “iktidara yakın” bilinen şirketlerden Torunlar Gıda kazanmıştı. Erdoğan, her iki ihalenin sonucundan da memnun değlidi. Gazeteci Fatih Altaylı’ya yaptığı açıklamada, "Arkadaşlarla istişareleri yapıyorum. Örneğin otoyollar, köprüler meselesini tekrar masaya yatıracağız. Daha yüksek beklentimiz var. O beklentiyi karşılamıyor. Çünkü biz buradan zaten ciddi para kazanıyoruz. Ciddi para kazanırken, buradan yani birilerinin çok daha fazla kazanmasının önünü değil, milletimin kazanmasını ve ülkemin kazanmasını temin etmek durumundayım. (…) Mesela Başkent Gaz biz 1.5'u yakalamışız. Ödemediği için teminatı gitti. Yeni gelen 1.100'le geliyor. Şimdi 1.5'u yakaladığın yerde 1.100'le geldiğinizde Fatih Altaylı bunun hesabını sormaz mı?" demişti.[2]

Ancak bir süre sonra Erdoğan’ın başkanlığındaki ÖYK, Başkentgaz ihalesini onayladı. Böylece 2010’da yüzde 80’i 1.2 milyar dolara ihale edilen Başkent Gaz’ın bu kez yüzde 100’ü, hem de yaklaşık 3 yıl sonra (1.2 milyar doların faiz gelirini düşünün!) ilk ihalede yüzde 80’i için verilen rakamdan da 38 milyon dolar daha düşük bir rakama (1 milyan 162 milyon dolara) satıldı. “Düşük rakama verirsek hesabı sorulmaz mı?” diyen Erdoğan, ÖYK Başkanı olarak bu ihaleyi onayladı. Başkent........

© Kısa Dalga