Önce vicdanı kaybettik |
Vicdan, insanın içindeki en sessiz ama en belirleyici yasadır. Ne anayasalar kadar görünürdür ne de mahkeme kararları kadar bağlayıcı; fakat bütün hukukun ve bütün ahlakın görünmeyen temelini oluşturur. Bir toplumun gerçek niteliği, sahip olduğu teknolojiden, zenginlikten ya da askeri gücünden çok, bireylerinin vicdan kapasitesiyle ölçülür. Çünkü vicdan, insanı yalnızca kurallara uymaya değil, başkasının acısını kendi acısı gibi hissetmeye çağırır. Vicdanın olmadığı bir dünyayı düşünmek, aslında insanlığın en karanlık ihtimallerini düşünmektir. Böyle bir dünyada yasa, yalnızca güçlü olanın elinde bir araç hâline gelir. Güç, haklılığın yerine geçer; çıkar, adaletin önüne oturur. İnsan ilişkileri güven yerine şüpheyle örülür. Kimse kimseye içten bir sorumluluk hissetmez; yardım, dayanışma ve merhamet yerini soğuk bir........