We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Belki de sadece açıp sözlüğe bakmışlardır...

146 73 26
15.09.2021

Can Yayınları tarafından 1982 yılında Türkçesi basılan Vladimir Nabokov’un ünlü romanı 'Lolita'da, Almanca “inzest” (ensest) kelimesinin “kızılbaş” olarak çevrildiğinin ortaya çıkması ortalığı karıştırdı.

Eski CHP Dersim milletvekili Hüseyin Aygün’ün Twitter hesabından paylaştığı kitabın görselleri üzerine önce Can Yayınları’nın sahibi Can Öz bir açıklama yaptı:

"Hüseyin Bey, merhaba. kitap 1982 baskısı, dolayısıyla neredeyse 40 senedir piyasada yok; editörü de Erdal Öz. Can Yayınları'nın ismini dahi alevi kültürüne düşkünlüğünden yola çıkarak vermiş Erdal Öz'ün bunu bilinçli yapmış olması mümkün değil."

Daha sonra romanı Almanca’dan çeviren çevirmen Fatih Özgüven’den bir özür geldi:

“Hem bilgisizliğim, hem cahilliğim nedeniyle sosyal medyada gündeme gelen o affedilmez, vahim hatayı yaptım. Hemen bir sonraki baskılarda bu hatayı düzelttim. 1988'de İletişim Yayınları'ndaki 2. baskı ve sonraki 22 baskının hepsinde doğal olarak düzeltilmiş biçimiyle çıktı. Geçmişteki bu hatamdan dolayı halen çok utanırım. Yaklaşık 40 yıl önce yaptığım ve hiçbir mazereti olmayan bu vahim hatayı yazar dostlarımın uyarısı ile 2. baskıda düzeltmiştim. Can yayınları 1982’deki o ilk baskısından sonra bir daha eseri yayınlamamıştır. Geçmişte yapmış olduğum bu affedilmez bilgisizliğimden dolayı tüm Alevilerden ve demokrat tüm duyarlı Türkiye halkından tekrar tekrar özür diliyorum.”

Nobokov’un romanının çevirisinde sadece bir kere değil, farklı sayfalarda üç kez “ensest” kelimesi “kızılbaş” olarak çevrilmişti.

Yani ortada sehven yapılmış bir hata yoktu. Kasıtlı da diyemeyiz buna.

Nitekim başka kitaplarda da “ensest” kelimesinin “kızılbaş” olarak kullanıldığı ya da çevrildiğinin örnekleri çıkmaya başladı.

Örneğin Varlık Yayınevi tarafından 1966'da Türkçesi basılan Bertrand Russell'in “Neden Hıristiyan Değilim” kitabında da "ensest" kelimesi "kızılbaş" olarak çevrilmişti.

Hatta kitabın aynı yayınevi tarafından 1996'da yenilenen baskısında “kızılbaş” yerine bu kez "Alevi" yazılmıştı.

Alevileri haklı olarak öfkelendiren olayı daha da ilginç yapan iki yayınevinin yani Can ve Varlık Yayınları’nın sol-Kemalist yayınevleri olması.

Alevilerin hassasiyetlerine karşı duyarlı olmaları beklenecek yayınevleri bunlar.

Ama zaten mesele bir çevirmenin ya da yayınevinin hatasından ya da cehaletinden ibaret değil.

Ortada çok daha büyük bir sorun var.

Bu noktada sorulacak soru şu;

Nasıl oluyor da 1966 ve 1982 yıllarında yayınlanmış iki ayrı kitapta İngilizce ve Almanca’dan “ensest” kelimesi “kızılbaş” olarak çevrilebiliyor?

Aslında iki kitabın çevirmeni de bu kelimeyi görünce, çevirmenlerin sık sık yaptığı bir şeyi yapmışlar sadece...

Sözlükleri açmışlar...

Neredeyse her öğrencinin evine girmiş olan 1986 yılında İnkılap Yayınevi tarafından basılan Resuhi Akdikmen’in hazırladığı sarı kapaklı İngilizce sözlük “Langenscheidt New Standard Dictionary: Turkish-English/English-Turkish“in 200. sayfasında İngilizce “incest” yani “ensest” kelimesinin karşısında “Akraba ile zina, kızılbaşlık” yazılı.

En azından 2010 yılında sözlükteki bu madde fark edilip üzerine büyük tartışmalar kopana kadarki baskılar böyleydi.

Yine en popüler Fransızca-Türkçe sözlüklerden Aydın Karaahmetoğlu’nun Ali Bayram’ın danışmanlığında hazırladığı 1989 yılında Fono Yayınları’ndan çıkan Fransızca - Türkçe, Türkçe-Fransızca Sözlük’te de Fransızca “ensest”........

© Karar


Get it on Google Play