Medeniyetlerin entelektüel seviyesini anlamak isteyen biri önce o medeniyetin tartışma diline bakar. Çünkü bir toplumun aklı, terbiyesi ve ufku en açık biçimde ihtilaf anlarında ortaya çıkar. İnsanların birbirleriyle nasıl konuştuğu, karşısındaki fikre hangi ölçüyle yaklaştığı ve eleştiriyi hangi sınırlar içinde dile getirdiği toplumun zihniyet dünyasını ele veren işaretlerdir. Tartışma dili yalnızca üslup meselesi sayılmaz. Aynı zamanda düşünme biçiminin, ahlak anlayışının ve entelektüel terbiyenin dışa vurumudur.

İslam düşünce tarihi bizlere bu bakımdan son derece zengin bir miras bırakmıştır. Gazali ile filozoflar arasındaki büyük hesaplaşmalar, İbn Rüşd’ün cevapları, kelamcıların asırlara yayılan münazaraları yalnızca fikir çatışmaları olarak okunamaz. Bunlar aynı zamanda ilim terbiyesinin ürünüdür.

O zamanlar sağlam zamanlardı. Rakibin fikrini anlamadan eleştirmek ayıp sayılır, ilim insanını, düşünürü küçümseyerek konuşmak entelektüel zafiyet kabul edilirdi. Tartışmalar sertleşse dahi ölçüyü kaybetmeyen vakar hissedilirdi. Çünkü ilim geleneği, karşısındakini küçük düşürmekle uğraşmazdı, onun fikrini aşmaya çalışırdı.

Bugün bambaşka bir manzara ile karşı karşıyayız. Dijital çağın ürettiği yeni figürler hızla yayılıyor. Kamera karşısında konuşan, birkaç sloganla geniş kitleleri peşine takan, düşünce tarihini polemik malzemesine dönüştüren bir figür bu. Medrese geleneğiyle güçlü bağı yok, akademik disiplinle derin teması bulunmuyor. Buna rağmen dijital platformlarda kendisini dini bir otoriteymiş gibi sunma konusunda dikkat çekici özgüven sergiliyor. Asırlar boyunca oluşmuş ilim adabı çekilmiş kayıtlara sıkıştırılıyor, İslam düşüncesinin büyük isimleri sosyal medya polemiğinin ham maddesine dönüşüyor.

Bu yeni tarz için kullanılabilecek en isabetli ifade belki........

© Karar