14 Mayıs 1950, Türkiye’nin demokratikleşme tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Bu tarihte halk, ilk kez seçim sürecine etkili biçimde katılmış ve iktidar sandık yoluyla el değiştirmiştir.

Söz konusu önem yalnızca Demokrat Parti’nin iktidara gelişiyle sınırlı değildir. Uzun yıllardır ülkeyi yöneten Cumhuriyet Halk Partisinin seçim sonuçlarını kabul ederek iktidarı anayasal çerçevede devretmesi, siyasi tarihimiz açısından da tarihsel bir kırılma noktasıdır. Demokratik rejimlerin en temel ölçütlerinden biri, iktidarın seçim yoluyla el değişebilmesi ve sonuçların siyasal aktörler tarafından meşru kabul edilmesidir. Demokrasi özünde “partilerin seçim kaybettiği bir rejimdir.” Bu nedenle 14 Mayıs 1950 yalnızca bir seçim değil, Türkiye’de demokratik rekabetin kurumsallaşmaya başladığı tarih olarak değerlendirilmelidir.

Ancak Türkiye’nin bu aşamaya kolay ulaşmadığı açıktır. II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası konjonktürde Türkiye, siyasal yönelimini Sovyet tehdidinin de etkisiyle Batı demokrasileriyle uyumlu biçimde şekillendirmiş ve çok partili hayata geçiş sürecini hızlandırmıştır. Dönemin siyasal aktörleri açısından demokratikleşme yalnızca iç politik bir tercih değil, aynı zamanda uluslararası sistem içinde meşruiyet üretmenin de bir aracıydı.

Nitekim 14 Mayıs 1950 seçim sürecinde, CHP’nin olası bir seçim yenilgisi durumunda iktidarı devretmeyeceğine ilişkin iddialar, kamuoyunda sıklıkla dile getiriliyor; bu konudaki çekinceler parti çevrelerinde ve devlet bürokrasisi içinde de hissediliyordu. Bu kaygıların temelinde ise 1946 seçimlerine yönelik tartışmalar bulunuyordu. Açık oy-gizli tasnif uygulaması nedeniyle eleştirilen bu seçimlerin ardından, 1950’ye gelindiğinde hem iç politik dengeler hem de II. Dünya Savaşı sonrası uluslararası atmosfer, benzer bir yöntemin sürdürülebilir olmadığını ortaya koymuştu.

CHP içinde daha sert bir tutumu savunan çevreler bulunsa da........

© Karar