Ücretlerde şeffaflık |
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), “şeffaflık” ilkesini (IV-56 sayılı Tebliğ) şu şekilde tanımlar:
Açıklamadan yararlanacak kişi ve kuruluşların karar vermelerine yardımcı olacak şekilde; zamanında, doğru, eksiksiz, anlaşılabilir, yorumlanabilir ve düşük maliyetle kolay erişilebilir bilgiye ulaşmaları.
İşverenler açısından, özellikle aile işletmelerinde, ücretler çoğu zaman en kapalı alanlardan biridir. Çalışanlar açısından ise ücret konusu, adalet algısını en fazla etkileyen başlıktır.
Son yıllarda ücretlerde şeffaflık giderek daha sık gündeme gelmektedir. Bazı şirketlerde 360 derece performans değerlendirmeleri, hatta çalışanların birbirlerinin ücret artışlarını etkilediği uygulamalar hayata geçirilmektedir. Ancak bu yaklaşımlar henüz yaygın bir kabul görmüş değildir.
Ücretlerde şeffaflık meselesi, “ilke” ile “uygulama” arasındaki farkın en net biçimde ortaya çıktığı alanlardan biridir. Bu nedenle “tam şeffaflık olmalı mı?” sorusunun tek ve evrensel bir cevabı yoktur. Verilecek cevap; amaç, bağlam ve kurumsal olgunluk düzeyine göre değişir. Farklı amaçlar için önerilecek şeffaflık düzeyi ve yöntemi de doğal olarak farklılaşır.
Ücretlerde şeffaflığın üç kategorisi
Ücretlerde şeffaflık genellikle üç ana başlık altında ele alınır (1):
1. Yatay şeffaflık: Aynı kuruluşta, benzer pozisyonlarda çalışan kişilerin birbirlerinin ücretleri hakkında bilgi sahibi olmasıdır. Araştırmalar, bu tür şeffaflığın çoğu zaman çalışanlardan ziyade işverenlerin elini güçlendirdiğini, bireysel ücret pazarlığı gücünü azalttığını göstermektedir. Ancak sendikalaşma oranının yüksek olduğu ve sendikaların güçlü olduğu yapılarda bu etkinin dengelenebildiğini de not etmek gerekir.
2. Dikey şeffaflık: Aynı kuruluşta farklı hiyerarşide bulunan çalışanların birbirlerinin ücretlerinden haberdar olmasıdır. Araştırmalar, dikey şeffaflığın çalışan performansını olumlu yönde etkileyebildiğini ortaya koymaktadır. Üst kariyer basamaklarında daha yüksek kazanç sağlanabileceğini gören çalışanlar, terfi almak veya farklı pozisyonlara geçmek için daha fazla çaba göstermekte, kendilerini geliştirme yolları aramaktadır.
3. Ücret piyasası şeffaflığı: Çalışanların ve/veya işverenlerin, rakip firmalardaki ücret seviyelerine ilişkin bilgiye erişebilmesidir.
Bu tür bilgiler, işverenlerin ücret politikalarını; çalışanların ise iş değiştirme eğilimlerini doğrudan etkiler. Ancak ücret ve kazanç sistemlerindeki farklılıklar nedeniyle piyasa ücretlerinin birebir karşılaştırılabilirliği oldukça zordur. Özellikle araç, lojman, özel sağlık sigortası, prim, hisse veya ortaklık gibi ücret dışı yan hakların parasal karşılığını doğru hesaplamak çoğu zaman........