Kur’ân-ı Kerîm, İslâm’ın başlangıç yıllarından itibaren çöl Arabına, ikisi ahlâkî ve sosyal alanda, biri de ilmî ve fikrî alanda olmak üzere, tarihlerindeki en büyük üç değişim ve yenileşmeyi başlatmıştır. Bugünkü yazımda bunların ahlâkî ve sosyal alanda gerçekleştirmeyi amaçladığı iki köklü değişimden biri olan eşitlik zihniyetini incelemeye çalışacağım.

Kur’ân-ı Kerîm’in en önemli yenileştirici etkilerinden biri, çok eski ve güçlü kabileci ve sınıfçı bir geçmişten gelen Araplarda ilk defa bir eşitlik ve adalet fikrini yeşertmiş olmasıdır. Bildiğim kadarıyla Kur’an’ın, Araplar üzerindeki bu dönüştürücü etkisini en iyi ifade edenlerden biri Ignaz Goldziher (1850-1921) olmuştur. O, bir yabancı gözüyle konuyu şöyle değerlendirir:

“…İslâm, bu akide çerçevesinde İslâm’ın bağıyla birleşmiş bütün insanların birbirine eşit ve kardeş olduğunu gerçekleştirme vazifesini üzerine almıştı… [Hz.] Muhammed ‘beyazların ve siyahların Peygamberi’ olarak ilan edildiği (Hadis: İbnü’l-Mübârek, ez-Zühd ve’r-Reḳâʾiḳ, s. 377, no. 1068; s. 563, no. 1618) ve risâletinin bütün insanlığı kapsayan bir rahmet olarak bildirildiği an (Enbiyâ 21/107), taraftarları arasında risâletinin halisane kabulünden ve ona uyulmasından başka hiçbir imtiyaza müsaade edilemezdi” (Goldziher, İslâm Kültürü Araştırmaları, I, çev. Cihad Tunç, 2019, s. 97-98).

Özellikle en büyük insanî eşitsizlik olan ve İslâm’ın doğduğu çağda geçmişi binyıllara dayanan kölelik........

© Karar