Fona bakma, cambaza bak! |
Sinemanın, televizyonun olmadığı asırlarda farklı eğlenceleri varmış insanların. Söz gelimi cambaz seyretmeye giderlermiş. Her gün değil tabii. Bayramlarda, panayırlarda, zengin düğünlerinde sergilenirmiş bu hüner. Bir de sonraları “şehre sirk -ya da kumpanya- geldiği” zamanlarda.
Cambaz kelimesinin aslı cânbâz. Yani canıyla oynayan. Yerden metrelerce yükseğe gerilen ince bir ipin üstünde yürümek, koşmak, birtakım akrobatik hareketler sergilemek canıyla oynamak demek çünkü.
Ne var ki sonradan bir eğlendirme mesleğine verilecek olan bu isim aslında ilk başta Osmanlı ordusunda en tehlikeli öncülük görevlerini üstlenen cesur ve yetenekli askerlerin oluşturduğu bir süvari sınıfını ifade ediyordu. Ağırlıklı olarak Rumeli bölgesi askerine dayanan bu zümreye, Tayyib Gökbilgin’den öğrendiğimize göre, resmi belgelerde “Canbâzân-ı vilâyet-i Rumeli” deniliyordu.
Cambazın dilimizde kazandığı bir başka anlam bugünlerde özellikle çiftlik hayvanlarının alım satımını yapan kişilerin meslek ismi olarak karşımıza çıkıyor. Gökbilgin bunu da şöyle açıklıyor: “Canbâzânın müsellemler gibi süvarilerden ibaret bir sınıf olması, ordu için at beslemeleri veya at satın almaları hususu, teşkilât kalktıktan sonra bu tabirin bugüne kadar ‘at dellâlı’ mânasına at canbazı şeklinde yaşamasına sebep olmuştur.” (TDV İslâm Ansiklopedisi “Canbâzân” maddesi.)
İnsanların........