KP Oli’nin istifasıyla ve gençlik odaklı kitlesel protestoların sonucunda Nepal’de kriz tırmandı. Bu süreçte farklı fikirler dolaşıma girdi; bu anlatılar Nepal’deki temel kriz dinamiklerini basit algılıyor ya da yanlış temsil ediyor.[1][2]

Eğer eviniz temiz değilse, o zaman karıncalar kapıdan girer ve yılanları çeker.

Nepal’deki kriz eylül ayının başında tırmandı ve Başbakan KP Oli’nin merkez sağ hükûmetini düşürdü. Bu süreci 4 Eylül’de sosyal medyaya gelen yasaklar doğrudan tetikledi. Bu karara karşı düzenlenen protestolar polis kurşunlarıyla bastırıldı ve 19 gösterici hayatını kaybetti. Olaylar büyük kitlesel gösterilere dönüştü; bunun sonucunda politikacıların evlerine, ulusal parlamento binasına ve cumhurbaşkanlığı binasına saldırılar düzenlendi.

Bugün Nepal’de dolaşan birçok anlatı var; ancak iki tanesi öne çıkıyor:

Her iki teori de Nepal içindeki aktörlerin sorumluluktan sıyrılmasını kolaylaştırıyor – ya “yabancı müdahale”ye ya da “politik sınıf” gibi muğlak bir kavrama yükleme eğilimiyle. Bu yaklaşımlar, Nepal’deki burjuva düzenin yapısal sorunlarını -asırlık patronaj, himaye ekonomisi toprak, finans, devlet ihaleleri üzerindeki tekelci denetim; monarşi ile yakın bağlar; işçi göçüne ve borç-finanslı altyapı projelerine dayalı büyüme modeli- yeterince ele almıyor. Halkın temel sorunlarının kaynağı, “yolsuzluk” ya da “renkli devrim” gibi çekici kavramlara indirgeniyor.

Bu teorilerin hiçbiri tamamen yanlış ya da tamamen doğru değildir; yalnızca kısmî doğrular içerirler ve bu eksiklik oldukça yanıltıcı olabilir. Bu makale tek başına bu eksikliği düzeltemez, ancak tartışma için bazı fikirler sunmayı ummaktadır.

Aşağıdaki beş tez, Nepal’in durumu kadar, Küresel Güney’de pek çok ülkenin durumuyla da bağlantılı olarak tartışmaya katkı sunmayı amaçlıyor:

2015’te Nepal’de yeni Anayasa’nın yürürlüğe girmesinin ardından, geniş sol kesimin Nepallilerin durumunu iyileştirebileceğine dair büyük bir umut doğdu. Bu nedenle, 2017’de çeşitli komünist partiler ulusal parlamentodaki koltukların u’ini kazandı. Ertesi yıl, daha büyük komünist partiler Nepal Komünist Partisini oluşturmak için bir araya geldi – ancak partilerin kendi yapıları ve programları olduğu için birlik pek derin değildi; gerçek anlamda birleşik bir parti oluşturamadılar, daha çok birleşik bir seçim bloku kurdular. Komünist siyasi faaliyet için ortak bir programın ve devlet aygıtı aracılığıyla halkın sorunlarını çözmeye yönelik ortak bir gündemin eksikliği, solun önüne çıkan fırsatın heba olmasına yol açtı.

Birleşik parti 2021’de bölündü ve o tarihten itibaren çeşitli sol partiler iktidarda dönüşümlü olarak görev aldı; halk bunu bireycilik ve fırsatçılık olarak gördü. Maoist Merkez partisinden İçişleri Bakanı Narayan Kaji Shrestha (2023-2024), kendi partisi de dâhil olmak üzere yolsuzlukları soruşturmak için devlet aygıtını kullanmaya kalkıştığında, görevinden uzaklaştırıldı. 2024’ten itibaren, Nepal hükûmeti sağcı bir sol fraksiyon (K. P. Oli liderliğindeki) ve sağcı bir fraksiyonu (Nepali Kongre Partisi) içerdi ve bu da onu merkez sağ bir hükûmet hâline getirdi. 1951 Devrimi ile başlayan, 1990 Jana Andolanı ile derinleşen ve 2006 Loktantra Andolanı ile pekişmiş görünen uzun demokrasi mücadelesi, aslında bu uzun mücadelenin başka bir biçimde yeniden........

© Kaldıraç