We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

İktidar medyası, kadınlara ve gençlere daha iyi erişiyor: IPI raporunda beni şaşırtan 5 bulgu

1 3 0
03.03.2021

Uluslararası Basın Enstitüsü’nün (IPI) “Yeni Ana Akım Yükseliyor (Ve Desteğe İhtiyacı Var)” başlıklı raporunda, Burak Ütücü ile birlikte, Türkiye’de bağımsız medya ile iktidar medyasının dijital erişim ve etkisine dair veri eksikliğini bir nebze olsun gidermeye çalıştık. Raporda beni en çok şaşırtan 5 bulgu şöyle:

1. Google’ın iktidar medyasına sunduğu ayrıcalık, tahminlerin ötesinde

İncelediğimiz haber sitelerinin ziyaretçilerinin yüzde 68,1’i, Google araması veya Facebook ile Twitter başta olmak üzere sosyal medya platformları yoluyla geliyor. Birçok büyük haber sitesinde sadece Google trafiğinin oranı bile yüzde 50’ler civarında.

Doğrudan size gelen, sadık okur oranının bu kadar düşük olması, habere tesadüfen maruz kalma pratiğinin, kamuoyunun bilgilenmesi sürecindeki önemini artırıyor. Dijtal platformlar, algoritmaları yoluyla işte bu “tesadüfün” adeta tasarımını yapıyor. “Tesadüfen” göreceğiniz haberin hangi kuruluştan olacağına onlar karar verdiği için, bu algoritmaların nasıl çalıştığını bilmek demokratik kamuoyu için çok önemli.

Türkiye’de Google’ın iktidar medyasını kayırdığını görmek zor değil. Neredeyse her tür aramada iktidar medyasının (birçoğu bomboş) içeriklerini öne çıkardıkları epeydir ortada. Ben de geçen yıl çok sayıda örnek vermiştim. Ama iktidarın, medyayı çeşitli yöntemlerle neredeyse tamamen ele geçirdiği son birkaç yılda durum daha da kötüleşti. Mesela Ekşi Sözlük’teki “Haber sitelerinin Google’ı çöplüğe çevirmesi” başlığı 2018’de açılmış. Birçok çevrim içi forumda ve sosyal medyada da benzer şikâyetler ve eleştiriler bol.

Google’ın kendi markasını da zedeleyen, kullanıcıları rakip arama motorlarına yönlendiren bu kötü pratiği niye sürdürdüğü ayrı bir tartışma konusu ama son araştırmadan önce bizim aklımıza takılan soru şuydu: Google iktidar medyasını tam olarak ne kadar destekliyor? Algoritmadaki tarafgirliğin sayısallaştırılmış bir resmini verilerle çizebilir miyiz?

Journo’nun Türkiye’nin Haber Çölleri araştırmasında olduğu gibi Emrah Yılmaz ile bu konuyu çalıştık. Google arama motoru ve Google Haberler uygulamasında bir ay boyunca 84.430 satır veri toplayarak haberlerle ilişkili, yüksek hacimli ve trend olan binlerce aramayı ve sonuçlarını değerlendirdik. İktidar medyasının önde çıkacağını elbette tahmin ediyordum ama bu kadar büyük bir fark olması beni şaşırttı.

Google’ın haksız rekabet yaratan piyasa bozucu rolü sürüyor

En yüksek arama hacmine sahip olan haberlerle ilgili aramalarda Google’ın, kullanıcıların yüzde 90,6’sını Hürriyet, Milliyet ve Sabah’a yönlendirdiğini saptadık. Google Haberler uygulaması biraz daha “insaflı” çünkü orada oran yüzde 73,8’e, yüzde 26,2. Kritik aramalarda en çok öne çıkarılan yayıncılar, haber adetlerine göre şöyle:

Bu durum, öncelikle Google’ın dünyadaki algoritma politikalarıyla çelişiyor. Karşılaştırma yapmak için Google’ın ABD medyasında öne çıkardığı yayıncılara da baktığımızda bunu gördük. Google ABD’deki 541 “trend” aramada 225 haber kuruluşuna yer verdi. Bunların çoğu New York Times, BBC gibi saygın yayıncılardı. Ayrıca en büyük hacimli aramalarda bile ABD’deki yerel gazeteler arama sonuçlarının birinci sırasına yerleştirilebiliyordu.

Google’ın Türkiye’deki tutumu, sadece ABD’de uyguladığı standarda değil, ülkemizdeki kullanıcı talebine de ters. Örneğin Google’ın kendi elindeki Trends verilerine göre “Sözcü” diye arama yapanlar, “Sabah” diye arama yapanlardan 3 kat fazla. Ama Google, herkese sunduğu haberleri yöneten algoritmasında Sabah’ın, Sözcü’den 4 kat daha fazla yer almasını sağlıyor. Üstelik Google’ın öne çıkardığı bu yayınların birçoğu, gazetecilikten çok dezenformasyona, nefret söylemine ve propagandaya yer veriyor.

Google’ın........

© Journo


Get it on Google Play