Hetzelfde slot, nieuwe sleutel — maar past die wel?

Innovatiemakelaar en toezichthouder

Als chemisch technoloog heb ik een dubbel gevoel bij elk stikstofplan dat Den Haag produceert.

Aan de ene kant zegt mijn vak me dat er weinig alternatief is voor drastisch verlagen van de grootste uitstoters dichtbij kwetsbare natuur. Melkveehouderij en varkenshouderij zijn verantwoordelijk voor het leeuwendeel van de ammoniakdepositie op Natura 2000-gebieden. De natuur in De Peel en op de Veluwe — twee van Nederland's zwaarst overbelaste gebieden — gaat al decennia achteruit. Die achteruitgang volgt geen politieke agenda. Stikstof reageert scheikundig met bodem en vegetatie, ongeacht welke minister er toevallig de Kamerbrieven ondertekent.

Aan de andere kant weet diezelfde technoloog in mij dat je een moderne intensieve veehouderij, als je echt wilt, technologisch nagenoeg potdicht kunt maken. Gesloten luchtbehandeling, luchtwassers, ammoniakbinding in de stal — het bestaat, het werkt in laboratoria en in pilots. In theorie hoeft er geen mol stikstof naar buiten te lekken.

Alleen: financieel en bedrijfseconomisch is dat meer wensdenken dan haalbare realiteit. Voor de gemiddelde melkveehouder of varkensboer zijn de investeringen in volledig emissiearme stallen astronomisch. De sector draait op krappe marges, banken financieren het niet zomaar, en de terugverdientijd is in veel gevallen langer dan de resterende bedrijfslooptijd. De technologie bestaat. De businesscase niet.

Dat spanningsveld — wat chemisch mogelijk is versus wat economisch haalbaar is — is precies de kloof die elk stikstofplan moet overbruggen. Van der Wal probeerde het in 2022. Van Essen probeert het nu. En hoezeer de retoriek ook verschilt, de kloof is niet kleiner geworden.

Het kabinet haalt Nederland van het stikstofslot. Dat was vrijdag het nieuws. Minister Van Essen presenteerde een pakket van €20 miljard, met zones rond kwetsbare natuur, bedrijfsnormen voor boeren en de belofte dat vergunningen eindelijk weer gaan lopen. De reacties lopen uiteen van "historische doorbraak" tot "desastreus sloopplan." Wie heeft gelijk?

Beiden, eigenlijk. En dat is precies het probleem.

Want wie dit pakket vergelijkt met wat minister Christianne van der Wal in juni 2022 presenteerde — de andere beroemde stikstofminister, met de beroemde kaart — ziet dat de fundamenten hetzelfde zijn. Hetzelfde gebiedsdenken. Dezelfde veehouderij als zwaarste opgave. Dezelfde driespong: verduurzamen, extensiveren of stoppen. Alleen de presentatie is anders. En die presentatiekeuze kost Nederland vier extra jaren.

De kaart versus de zoneVan der Wal publiceerde in 2022 een kleurenkaart.........

© Joop