De profileringsfuik: hoe extreme uitspraken politieke partijen tegenhouden

Innovatiemakelaar en toezichthouder

D66 maakte het vorig jaar mee. Ze voerden een campagne vol inzet over positiviteit, waarin alles kon als je het maar goed aanpakte. Zaken konden uit de sloop worden getrokken. Het werd eindelijk weer een tijd waarin dingen werkelijk zouden gaan gebeuren. En dus: een minderheidskabinet met de VVD. Waarom niet? D66 had net 26 zetels behaald, VVD zat op 22 zetels, en de rest van het land was toch ook wel toe aan wat optimisme. Bijna honderd dagen later bleek het voorzichtig gezegd tegen te vallen.

Niet omdat het regeerakkoord slecht was geschreven. Niet omdat D66 niet hard werkte. Maar omdat iets wat in campagnes goed klinkt—samenwerken, pragmatisch zijn, met iedereen praten—in werkelijkheid voortdurend stopt bij de harde realiteit: je hebt geen meerderheid. Je zit met een VVD aan tafel die niet aan het regeren is. Die bevindt zich in constante campagnemodus. Dat is de werkelijke kwestie.

Coalitiegenoten worden afgestraftLaten we eerst even teruggaan in de tijd, want patronen herhalen zich. D66 boekte in 2017 forse winst met 19 zetels. In 2021 werd het nog beter: 24 zetels. Dit leek stabiliteit en groei. Maar in 2023 kwam de afstraffing: terug naar negen zetels. Een verlies inderdaad. Maar wat zich daarna afspeelde, was niet een weg naar tien jaar irrelevantie. In 2025 won D66 spectaculair: 26 zetels, de grootste partij. Toch is er wel een patroon te zien: partijen die met VVD regeren, verliezen zetels.

PvdA regeerde met VVD in kabinet Rutte II (2012-2017). Daarna verloor PvdA fors. CDA regeerde met VVD in Rutte III (2017-2021) met 19 zetels, verloor vier zetels, deed toch mee in Rutte IV (2022-2024), en verloor nóg meer. Dit is wat de uitslag van regeren met VVD lijkt te zijn: je wordt afgestraft.

Sinds 2010 was de VVD zelf onafgebroken aan de macht. Altijd ruim boven 30 zetels. Tot Yeşilgöz het roer overnam in 2023 en de partij onder de 30 zetels belandde. Nu staat VVD op plek twee achter PRO in de peilingen. Dus: VVD is niet in dezelfde spiraal als coalitiegenoten beland. VVD is op een ander moment in die spiraal terechtgekomen. Maar er is iets dat veel erger is dan zetelverlies: hoe partijen met dat verlies omgaan.

De profileringsvalkuil: Brekelmans en de GrootDe échte parallel zit in strategie. Tjeerd de Groot zei in........

© Joop