We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Kan diftar bij het restafval?

4 1 0
21.01.2020

Afval is slecht voor het milieu. Dus ieder voorstel om de afvalberg te doen slinken is welkom. Maar zoals bij alles: je hebt goede en minder goede oplossingen.

Een goede maatregel is het plaatsen van bakken voor of het ophalen van oud papier en karton. Vrijwel iedereen doet mee en het percentage gerecycled papier is hoog. Hetzelfde verhaal voor glas, mede door het statiegeldsysteem. En voor blik, plastic en ander recyclebaar materiaal wanneer deze gescheiden opgehaald of gedeponeerd kunnen worden (wat lang niet overal het geval is).

Let wel, behalve bij statiegeld speelt financiële beloning hier geen enkele rol in het gedrag van de burger. De meeste burgers scheiden afval simpelweg omdat zij vinden dat afvalscheiding een goede zaak is. Voor zover ik weet, kent deze aanpak geen negatieve bijeffecten. Financiële prikkels daarentegen hebben vaak wél averechtse effecten (en worden dan door wetenschappers pervers genoemd). Dit inzicht hebben we vooral te danken aan een Israelisch experiment in 1998. Bij zeven van de elf onderzochte kinderdagverblijven moesten ouders na enkele maanden een boete betalen als ze hun kind(eren) te laat ophaalden. Deze oplossing leek rechtvaardig en effectief. Rechtvaardig omdat alleen ouders die te laat komen een vergoeding betalen voor de extra kosten (vooral overuren voor het personeel). Effectief in de verwachting dat ouders liever op tijd zijn dan een boete betalen.

De oplossing bleek een perverse prikkel: juist méér ouders kwamen hun kroost te laat ophalen, en een beetje-te-laat werd bij sommigen veel-later. Konden voorheen het personeel de ouders bestraffend toespreken dat ze alwéér te laat waren, nu werden ze bijna uitgelachen: “ik betaal er toch voor!”. Bovendien bleek het proces onomkeerbaar: toen de boete weer werd afgeschaft, bleven dezelfde ouders nog steeds (veel) te laat komen.

In de discussie over het diftar-systeem kunnen we veel leren van deze Israëlische studie, waarvan de uitkomsten door menig onderzoek zijn bevestigd. Tot ruim 20 jaar geleden hanteerden vrijwel alle gemeenten het solidariteitsprincipe: ieder huishouden betaalde evenveel afvalstoffenheffing, soms gecorrigeerd door het aantal leden per huishouding. Dus hetzelfde principe als bij de aanvang van het Israëlische experiment. Diftar staat voor differentiatie in de tarieven: je betaalt........

© Joop