Günümüzde bir makinanın dişlileri arasında sıkışmış gibiyiz. Üretim ve teknolojik gelişme, insanlığa refah vaat eden bir rüya olmaktan çıktı; tükenmiş kaynaklar, yok olan değerler ve yabancılaşmış ferdler dolu bir çılgınlığa dönüştü.

Sosyal devlet ideali yerini güvensizliğe bırakırken, adalet ve hakkaniyet kavramları, toplumun derin yarıklarında kaybolup gitti. Modern dünyanın bu yapısal krizi, sadece ekonomik veya siyasî değil; esasında ahlâkî ve manevî bir çöküştür.

Gerçek kalkınma sadece teknolojiyle değil; adâlet, ahlâk ve maneviyatla mümkündür. Üretim ahlâktan koparsa sömürüye, teknoloji hikmetten koparsa tahakküme dönüşür.

İslâm, üretimi teşvik eder; ama adâletle sınırlar. Sosyal devlet anlayışı, yalnızca ekonomik değil, insan onurunu koruyan ahlâkî bir sorumluluktur.

Üretimin maksadını, teknolojinin hizmet ettiği değerleri, devletin aslî vazifesini ve ictimaî hayatın ruhunu kaybettik. Bu kaybın ardındaki sebepleri anlamak ve yeni bir yol haritası çizmek önemli ve gereklidir.

Bugün toplumlar çok konuşuyor ama doğru şeyleri konuşmuyor. Magazin, kutuplaşma ve korku dili; üretimi, adâleti ve ortak iyiyi görünmez kılıyor.

Bir toplum neyi konuşuyorsa, geleceğini de oradan kurar. Eğer bir ülkede sürekli kriz, korku ve kısır tartışmalar konuşuluyorsa; üretim durur, adâlet zayıflar, umut körelir. Oysa bugün bizim daha yüksek sesle konuşmamız gereken şeyler var: Üretim, teknoloji, sosyal hayat, adâlet, ahlâk ve maneviyat.

Modern denen insan, "ilerleme" adına geleneksel toplumların sürdürülebilir, topluluk odaklı ve tabiatla uyumlu hayat tarzlarını küçümseyerek "ilkel" diye yaftaladı. Oysa bu toplumların karmaşık zihinî sistemleri ve baş etme mekanizmaları, bugün içine düştüğümüz aşırı üretim-tüketim çılgınlığı, bireycilik ve manevi boşluk girdabına karşı alternatif bir pusula olabilir.

Mesele, Batı merkezli gelişme modelinin artık çözüm üretemez hale gelmesidir. Bu bakış, teknolojik gelişmeyi, insan onuru ve ekolojik dengeyi gözeten ahlâkî bir çerçeveye oturtma çağrısıdır.

Refah, ithalatla değil; alın teriyle oluşur. Üretmeyen toplumlar tüketerek fakirleşir. Bugün dünyada güçlü olan ülkelerin ortak özelliği; bilgiye dayalı üretim, teknoloji geliştirme ve insan kaynağına yatırım yapmalarıdır. İslâm’ın üretime bakışı nettir: “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.” Bu, hem ekonomik hem ahlâkî bir ilkedir. Tembellik yoksulluğu, üretim ise izzeti doğurur.

Teknoloji başlı başına bir hedef değil, bir araçtır. Ahlâk ve hikmetle birleşmeyen teknoloji; insanı hızlandırır ama mutlu etmez. Bugün yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşme konuşuluyor; fakat insan onuru, mahremiyet ve adâlet yeterince konuşulmuyor. Teknoloji, insanı merkeze almadığında sosyal uçurumları derinleştirir. Bu yüzden teknoloji kadar ahlâk da konuşulmalıdır.

Türkiye özelinde barış süreçlerinin neden tökezlediğine dair yapılan analiz, aslında tüm toplumsal meselelerimizin özünü teşhir ediyor: "Barış vicdanı"nın eksikliği. Bu vicdan, adâlet, hakikat, onur ve eşit yurttaşlık gibi kavramlarla beslenir. Ancak bizde süreçler çoğu kez tepeden kurgulanıyor, toplum "bilgilendirilecek kitle" olarak........

© İstiklal