​İnsanlık tarihi, gücü elinde tutan ve kaynakları yönetenlerin kuralları sürekli yenilediği devasa bir sahne gibidir. Dünyayı anlamlandırmaya çalışırken düşülen en büyük hata yenilemeleri göz ardı ederek, tehditleri hâlâ eski dünyanın alışkanlıklarıyla, yani ordularla, tanklarla ve sınır hatlarına dikilen askerlerle ölçmektir. Oysa coğrafi keşiflerden bu yana geçen beş asırda egemenliğin, devlet olmanın ve gücün tanımı kökten değişti. Toprağa bağlı fiziki güç, yerini önce fabrikalara ve sanayiye; bugün ise tamamen soyut, gözle görülmeyen, sınır tanımayan küresel finansal ve dijital ağlara bırakıyor. Bu baş döndürücü hız; modern devletlerin, küresel finans sisteminin ve dijital keşiflerin yeni “vahşi batısında”, geçmişin Amerikan yerlileri gibi pasif hale getirilerek kendi topraklarında birer yabancıya dönüşmesi riskini doğuruyor. Bu durum, silahların sustuğu ama paranın ve verinin en etkili silaha dönüştüğü yeni nesil bir sömürgecilik mimarisini karşımıza çıkarıyor.

​Merkantilizmden Veri Avcılığına Şirketlerin Yükselişi

Coğrafi Keşifler, sadece yeni kıtaların bulunması değil, bugünün küresel finans sistemini büyüten kapitalizmin de adeta doğum belgesi olmuştu. O dönemde merkantilizm adı verilen anlayışın gereği, ne kadar çok altının ve gümüşün varsa o kadar güçlüydün. Krallıklar, bu devasa zenginliği sömürgelerden taşımak için anonim şirketleri icat etmişlerdi.

On yedinci yüzyılda kurulan Hollanda ve İngiliz Doğu Hindistan Şirketleri, devletlerden aldıkları özel yetkilerle kendi ordularını kuruyor, kendi paralarını basıyor ve koca kıtaları sömürgeleştiriyordu. Amerikan yerlilerinin veya Afrika halklarının bu mekanizma karşısında yok olmasının sebebi, bu yeni finansal ve askeri örgütlenme modelinin tamamen dışında, hazırlıksız yakalanmış olmalarıydı.

​Bugüne geldiğimizde ise yöntemlerin temelde değişmediğini, sadece dijitalleştiğini görüyoruz. Doğu Hindistan Şirketi'nin yerini küresel finans sisteminin merkezi olan coğrafyalardaki trilyon dolarlık yatırım fonları ve Silikon Vadisi'nin teknoloji devleri aldı. Geçmişin şirketleri devletlerin emrinde birer araçken, bugünün küresel şirketleri sınırları aşan soyut siber ağlara dönüşerek devletlerin üzerinde konumlanıyor. Geçmişte bir ülkeyi diz çöktürmek için donanma gönderilmesi gerekirken, bugün bir ülkenin kredi notunu düşürmek, para birimine spekülatif saldırılar gerçekleştirmek ya da uluslararası para transfer sisteminden dışlamak yeterli olabiliyor. Güç artık altın rezervinde değil;........

© İstiklal