Babam, Köy Enstitüsü mezunu Eğitmen Mehmet Amcayla birlikte ördükleri eski bir duvarı onarırken, o duvara sadece harç değil, bir ideali de eklediğini söylerdi. “Bu duvarı,” derdi, “Köy Enstitüsü mezunu Mehmet ile birlikte ördük. O, duvar örmeyi enstitüde öğrenmişti. Sadece duvar değil, kendi okulunu da inşa etmişlerdi orada. ‘İşleyen demir ışıldar’ misali.” “O duvara her baktığımda, sadece taş ve harç değil, bir idealin, ‘yaparak yaşayarak öğrenme’nin somut hâlini görürüm.” Enstitülü genç, köyünün hem öğretmeni, hem ziraatçısı, hem de inşaat ustasıydı.

Okulun duvarlarını, öğrencilerin yaptığı resimlerle donatma fikrimi, bazı meslektaşlarım “Müfredat yetişmeyecek,” diye eleştirmişti. Oysa o resimleri yaparken öğrenciler, oran-orantıyı, renk teorisini, kendi kültürlerinin motiflerini, duvara resim yapmaktan çok daha fazlasını öğrenmişlerdi. Bu, John Dewey’in “İlerlemecilik” felsefesinin ve “Deneyimsel Öğrenme Döngüsü”nün ta kendisiydi.

Köy Enstitüleri, toprağa ve bilgiye aynı anda emek veren bir nesil yetiştirdi. Okul, köyün dışında bir yapı değil, köyün tam kalbinde, onunla bütünleşmiş bir “yaşam alanı”ydı. Bu model, “Toplum Temelli Öğrenme” ve “Yerel Bilginin Değeri” kavramlarının öncüsüydü.

“Okulumuz Mahallemiz” projesi başlattık. Öğrenciler, mahalledeki bir sorunu belirleyip, çözüm üretmek için farklı derslerden edindikleri bilgileri kullandılar. Matematik istatistik tuttu, Türkçe dilekçe yazdı, sosyal bilgiler yerel yönetimleri araştırdı. Bu, “Proje Tabanlı Öğrenme”nin en saf haliydi.

Proje sonunda belediye ile görüşmeye gittiklerinde, öğrencimden biri “Artık sadece derslikte oturan çocuklar değil, bu mahallenin bir parçasıyız,” dedi. Babamın onardığı o duvarın, sadece fiziksel bir sınır değil, okul ile toplum arasındaki o görünmez duvarı yıkmak için de bir metafor olduğunu anladım. “Taşıma suyla değirmen dönmez” derdi babam, eğitim de içinden çıktığı toprağın suyuyla dönmeliydi.

Enstitü nasıl ki köyün bağrında yükseldiyse, okul da toplumun bağrına kök salmalı ve ‘Ağaç yaşken eğilir’ gerçeğiyle yoğrulmalıdır. Zira eğitim, ancak içinden çıktığı toplumu anlayarak ve ona hizmet ederek gerçek anlamına kavuşur.

Önümüzdeki proje ödevi için konuyu, öğrencilerinizin kendi mahallelerinden veya günlük yaşamlarından seçmelerine izin verin. Bilginin, gerçek dünyaya dokunduğu anı hep birlikte deneyimleyin.

“Öğrenme ortamınız” dört duvarın ne kadar dışına taşıyor?

Okulunuz, çevresindeki toplum için ne ifade ediyor?

“Enstitü, köye hem kalem hem çapa tutmayı öğretti. Okul, hayata hem okuyan hem de sözü olan insanlar yetiştirmeli.”

Unutma oğul: “Yol sormakla bulunur.” En doğru eğitim yolu da, toplumun içine çıkılarak, onunla birlikte sorgulanarak bulunur.

© İstiklal