Bİ TIK |
“Sadece bi’ tık yaklaşsan yanıma…”
Bu bir şiirden bir mısra mı, bir şarkı sözü mü?yoksa bir klinik gözlem mi?
Bir sevgi, aşk cümlesi gibi duruyor.Ama dikkatle bakıldığında, bu cümlenin taşıdığı duygu ile kullandığı dil arasında belirgin bir uyumsuzluk göze çarpmaktadır. Sevgi, aşk gibi insanların hayatında en yoğun ve en derin, ölçülemeyecek bir duygunun, tutkunun “bi tık” gibi ne olduğu belirsiz ve yuvarlak bir ifadeyle anlatılmaya çalışılması, aslında günümüzün dil anlayışını, eğilimini ele veren küçük ama çarpıcı bir örnek.
Burada sorun yalnızca bir kelime tercihi değildir.Sorun; anlamın, düşüncenin daralmasıdır.
“Tık” … ince ve küçük bir nesne ile sert bir yere vurulduğunda çıkan sesi karşılayan kelimenin sözlükteki karşılığıdır.
“Bir taş attım pencereye ‘tık’ dedi
Anası çıktı kızım evde ‘yok’ dedi.”
(Anonim Halk Türküsü)
Bu tür dilde yansıma (tabiat taklidi) olarak tanımladığımız kelimeler, dilde somut ve algıya dayalı tecrübelerle izah edilir; ancak bunlar zaman içerisinde farklı anlam alanlarına doğru genişleme eğilimi gösterir. Zaman içerisinde dijital teknolojilerin yaygınlaşmasına bağlı olarak “tık”, bilgisayar ortamında fareyle yapılan “click (küçük, kısa, keskin bir tık sesi veya çıtırtı)” hareketini karşılayan bir terime dönüşmüş; böylece yalnızca bir ses değil, aynı zamanda en küçük dijital işlem birimini ifade eden işlevsel bir kavram hâline dönüşmüştür.
Bu aşamadan sonra kelimenin anlamında tipik bir mecazi genişleme ve dilbilgisi işlevli bir öğeye dönüşme süreci dikkatimizi çekiyor. “tık”, küçük ve anlık bir işlem birimini ifade etmek için kullanılmış dolayısıyla, günlük dilde “az, küçük miktar”, “küçük bir fark” anlamında soyut derecelendirmeleri ifade eden “bir tık” yapısına dönüşmüştür. Terim olan kelime bu kullanımıyla, gerçek bir ses ya da eylem olmaktan çıkarak ölçü bildiren bir dil öğesini karşılar duruma gelmiştir. Sürecin son aşamasında ise, özellikle dijital iletişim ortamlarının hız ve pratiklik merkezli yapısının etkisiyle yaygınlaşan bu ifade, yazılı kullanım örnekleri üzerinden gündelik dile de taşınmış “derece, kademe” anlamıyla Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından yayımlanan Güncel Türkçe Sözlük’te yer almış ve böylece dil içinde resmî bir yer edinmiştir.
Söz konusu kelimenin geçirmiş olduğu bu evrimi değerli bir zenginleşme olarak ya da dilin iç yapısında var olan doğal bir gelişim olarak saymak mümkün değildir.
Çünkü “bir tık” ifadesi ölçü, derece, kademe, hacim vb. anlamlar taşımaz.
Dilimizde........