İlim ehli arasında haklı bir şöhrete sahip, bilge ve edip kişiliğinin yanı sıra kitap sevgisiyle de tanınan Ahmed Teymur Paşa, Mısır’ın yetiştirdiği önemli şahsiyetlerdendir. Mütefekkir ve şair Aişe İsmet Teymur onun ablasıdır. Kahire’de geniş bir âlim, edip ve şair çevresinde yetişmiştir. el-Hizânetü’t-Teymûriyye (Teymuriyye Kütüphanesi) gibi son derece kıymetli bir kütüphanenin sahibi olduğu gibi aynı zamanda, özellikle de dil konusunda, önemli eserler kaleme alan bir yazardır. Babası İsmâîl b. Muhammed el-Kâşif, Hidiv İsmâil Paşa döneminde divan reisliği yapmıştır. Dedesi Muhammed Kâşif, şair Ahmed Şevkî’nin dedesiyle birlikte Musul’dan Mısır’a göç etmiş ve buraya yerleşmiştir.

1871 yılında Kahire’de dünyaya geldi. Doğduğunda Ahmed Tevfik adı verildi. Bir süre bu isim kullanılmışsa da zaman içerisinde sadece Ahmed diye anıldı ve ailesinin ismiyle birlikte Ahmed Teymur olarak tanındı. “Teymur”, “demir” demektir. Henüz küçük yaşta babasını kaybeden Ahmed Teymur’un eğitimini ablası Aişe İsmet ile eşi üstlendi. Muhammed Mahmûd et-Türküzî eş-Şinkîtî, Hasan Tavîl ve Rıdvân b. Muhammed el-Mahallâtî gibi dönemin seçkin âlimlerinden dersler aldı. Türkçe ve Farsça’yı öğrendi. Beş yıl Fransız okuluna devam etmiş, bu süreçte Fransızca’nın yanı sıra Batı kültürünü yakından tanıma fırsatı buldu. Tâhir el-Cezâirî ve Muhammed Abduh gibi devrin önde gelen âlimlerinden ayrıca istifade etmiştir.

1899 yılında yirmi dokuz yaşında iken eşini kaybeden Ahmed Teymur Paşa, Muhammed, Mahmud ve İsmail adlı çocuklarını düşünerek bir daha evlenmedi. 1921’de Arap edebiyatında modern kısa hikâye türünün öncülerinden kabul edilen oğlu Muhammed’in vefatıyla büyük bir acı yaşadı. Mahmud Teymur’a gelince, modern Mısır edebiyatında kısa hikâyeciliğin önde gelen temsilcilerinden biri olmuş; Arap dili ve edebiyatı âlimi, romancı ve tiyatro yazarı olarak şöhret kazanmıştır.

Hizânetü’t-Teymûriyye/Teymûriyye Kütüphanesi

Hayatını ve servetini ilme adayan Ahmed Teymur Paşa, 1899 yılından itibaren bir kütüphane kurmaya karar verir. Bu kararında, 1894 yılında gerçekleştirdiği hac yolculuğu sırasında Medine’deki Arif Hikmet Kütüphanesi’ni ziyareti ve buradaki nadir eserlerden etkilenmesi önemli rol oynadı. Yarısından fazlasını yazma eserlerin oluşturduğu kütüphanesi zamanla 20.000 ciltlik değerli bir koleksiyona ulaşmıştır. İçerdiği eşsiz eserler sebebiyle Mısır Millî Kütüphanesi ve Ezher Kütüphanesi’nden sonra Mısır’ın en önemli üçüncü büyük kütüphanesi kabul edilmiştir. Okuduğu bazı yazma eserlerin üzerine kendi el yazısıyla “kare’nâhu/okuduk” notunu düşmüştür.

Ahmed Teymur’un Mısır Millî Kütüphanesi’ne vakfettiği kitaplar ve diğer eşyalar: dil, edebiyat, din, ahlâk, şer‘î ilimler, sözlük, ansiklopedi, tarih, coğrafya, sosyoloji, fihrist, koleksiyon ve resimler gibi farklı alanlara ait binlerce eserden oluşmaktadır. Kütüphanedeki eserler için dört ciltlik fihrist hazırlanmıştır. Meşhur âlimlerin hatlarıyla yazılmış belgeler, astronomi aletleri, porselenler, önemli şahsiyetlere ait kalem, hokka ve divitler, değerli ciltler ile Selâhaddîn Eyyûbî, Cemâleddîn Efgânî, Kâsımî, Cezâirî ve Hasan Tavîl gibi tanınmış zevatın resimleri, onun koruduğu müze niteliğindeki kültür hazinesinin önemli parçalarıdır. O, ilmin ve İslâm kültürünün hizmetinde kullanmak amacıyla çok sayıda değerli fotoğraf da çekmiştir. Günümüzde yıkılmış veya yok olmuş birçok tarihî eser, onun kamerasından çıkan bu fotoğraflar sayesinde varlığını sürdürmektedir. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

Yüksek........

© İnsaniyet