Mary Dejevsky İran'ın ayetullahları için oyunun sonu mu? |
Son 50 yılın büyük bir bölümünde Ortadoğu'nun, aldatıcı da olsa durağan kalmış görünen neredeyse tek yapısı, İran’daki ayetullahlar yönetimiydi. Rejim değişikliği veya kaos (ya da ikisi birden) ihtimalinin ortaya çıkmasıyla bu durum değişmek üzere olabilir ve ülke, bölge ve ötesinde son derece geniş kapsamlı sonuçlar yaşanabilir.
Geçen hafta Tahran'da büyük sokak protestoları patlak verdi ve hızla ülkenin doğusuna, batısına ve güneyine yayıldı. Bunun doğrudan nedenleri ekonomik: İran para biriminin 6 ay içinde ABD doları karşısında yaklaşık yüzde 60 değer kaybetmesi; yakıt ve yerli enerji kıtlığı ve kontrolden çıkan enflasyonun birçok gıda fiyatını yüzde 70'in üzerinde artırması, birçok kişiyi, zaten düşmüş olan yaşam standartlarını sürdüremez hale getirdi.
Önceki protestolar (özellikle başörtüsünü yanlış taktığı iddiasıyla suçlanan genç kadın Mahsa Amini'nin gözaltında ölmesiyle 2022'de başlayan protestolar) tek bir nedene odaklanmış ve genellikle başkentteki eğitimli aktivistlerle sınırlıyken, son protestolar Tahran'ın çok ötesine yayılarak şimdiden çok daha geniş bir toplumsal kesimi çekiyor. Çarşı esnafı ve küçük dükkan sahipleri kepenk indirerek protestolara giderken, orta sınıf çalışanların yanı sıra öğrenciler de gösterilere katılıyor. Bu gösteriler bazı yerlerde doğrudan siyasi, rejim karşıtı bir nitelik kazanıyor, sloganlarda ayetullahlar iktidarının sona ermesi talep ediliyor ve hatta bazı durumlarda Şah'a yönelik nostalji dile getiriliyor.
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Elbette bu huzursuzluk dalgasının, adım adım yoğunlaşan ve teokratik rejimin sonu gelmeden önce (eğer gelirse tabii) daha uzun süre devam edecek bir kargaşa dizisinin sadece son halkası olduğunun ortaya çıkması mümkün. Ancak devrimlerin, gerçekleştiğinde neredeyse birdenbire ortaya çıkmış gibi görünebildiğini, orantısız bir şekilde tırmanabildiğini ve rejimi çöküşe sürükleyebildiğini de belirtmek gerekir. Demokratik olmayan rejimler, iktidarda olduklarının tüm işaretlerini gösterirken bir anda iktidardan düşebilir.
1979'da Ayetullah Humeyni'yi yurtdışındaki sürgünden........