Dünya bu hafta yine karışık. Savaş haberleri, ateşkes çağrıları, diplomasi trafiği, belirsizlikler, müzakereler… Küresel gündem artık istisna değil, neredeyse sürekli bir kriz rejimi üretiyor. Ukrayna’dan Gazze’ye, Kızıldeniz’den Afrika’ya kadar uzanan geniş bir hatta dünya hâlâ sarsıntı içinde. Uluslararası sistem, uzun süredir “istikrar” değil, “kontrollü kaos” üreten bir yapıya dönüşmüş durumda. Kriz artık olağanüstü bir durum değil, küresel düzenin sıradan işleyiş biçimi haline gelmiş durumda.

Bu tabloyu Türkiye’den izlediğimizde mesele sadece dış politika başlığı değildir. Bu artık doğrudan bir ekonomi meselesidir. Çünkü Türkiye gibi üretimle, ihracatla, turizmle, lojistikle ve ticaretle büyüyen bir ülke için küresel istikrarsızlık yalnızca diplomatik risk değil; doğrudan refah riski anlamına gelir. Küresel sistemde yaşanan her sarsıntı, Türkiye ekonomisinin damarlarına doğrudan dokunan bir etki üretmektedir.

Savaş, uzakta olsa bile etkisi yakındır. Enerji fiyatını artırır. Navlun maliyetlerini yükseltir. Sigorta giderlerini şişirir. Ticaret yollarını pahalılaştırır. Turizmi tedirgin eder. Yatırımcıyı beklemeye alır. Finansmanı pahalılaştırır. Sermaye akışını yavaşlatır. Bunun faturası da doğrudan iç piyasaya çıkar. Raf fiyatına, üretim maliyetine, istihdama, dövize, enflasyona, büyümeye yansır. Kriz, coğrafî mesafe tanımaz; etkisini zincirleme biçimde her ülkenin mutfağına kadar taşır.

Bugün küresel ekonomi artık zincirleme etki üretmektedir. Bir bölgede çıkan kriz, başka bir bölgede maliyet artışı olarak ortaya çıkmakta; bir savaş, başka bir ülkede enflasyon olarak hissedilmektedir. Küreselleşme sadece ticareti değil, krizi de küreselleştirmiştir. Eskiden krizler bölgeseldi, şimdi küresel. Eskiden etkiler sınırlıydı, şimdi sistemik.

Tam da Türkiye ekonomisinin denge kurmaya, güven toplamaya, istikrar üretmeye çalıştığı bir dönemde dünya yine belirsizlik üretiyor. Dezenflasyon süreci, finansal disiplin, yatırım güveni, ihracat dengesi, mali istikrar gibi alanlarda toparlanma arayışı varken, küresel dalgalar bu........

© Hür Fikirler