Polis (jandarma ve sahil güvenlik dahil kolluk), temel hak ve hürriyetlerin koruyucusu ve güvencesidir. Polislik faaliyetleri bir yönüyle temel hak ve hürriyetleri sınırlandırırken diğer yönüyle bu hak ve hürriyetleri korumaktadır. Zor kullanma yetkisine uygulamada çoğu zaman başvurulmamasına rağmen zor kullanma yetkisinde sınırın asıldığı olaylar kamuoyunun dikkatini hızlıca çekerek bu yetkiyle ilgili tartışmalara neden olabilmektedir. Zor kullanma yetkisine başvurulmadığında, geç başvurulduğunda veya yetki direnişi sonlandırmada yetersiz kaldığında personel bakımından manevi yönüyle şehadet olarak kabul edilen can kayıpları veya yaralanmalar yaşanabilmektedir.

Bir kolluk teşkilatı olan polis, görevini ifa ederken hukuka uygun taleplerine riayet etmeyen, kendisine mukavemet eden (direnen) insanlarla karşılaşabilmektedir. Polis bu kişileri, hukuka uygun davranmaya zorlamak amacıyla zor kullanma yetkisine başvurabilmektedir. Silah kullanma yetkisi de zor kullanma yetkisi kapsamında yer almaktadır ve PVSK m.16’da düzenlenmektedir. Mesela dur ihtarına uymayan aracın zorla durdurulması, kaçan kişinin takip edilerek yakalanması, kaçarken polise ateş eden kişinin silahla yaralanması zor kullanmaya örnek durumlardır. Zor kullanma, basit bir tutma hareketinden muhatabın silahla etkisiz hale getirilmesine kadar uygulanabilecek fiillerdir. Dolayısıyla zor kullanmayı haklı kılan durum direnmedir. Direnme olmadan zor kullanma yetkisine başvurulamaz.

Silah kullanma yetkisine ilişkin mevzuat incelendiğinde yetki kapsamının genişleme eğiliminde olduğu görülmektedir. Örneğin 2007 yılından önceki mevzuatta ağır cezayı müstelzim bir suçtan maznun olarak yakalanıp nezaret altında bulunan kişilerin kaçması halinde silah kullanılabilecekken yürürlükteki düzenlemede bu koşul kaldırılmıştır. 6638 sayılı kanunla da silah kullanılabilecek yeni bir fıkra eklenmiştir. Hali hazırdaki PVSK m.16’ya göre;

“Polis;

a) Meşru savunma hakkının kullanılması kapsamında,

b) Bedenî kuvvet ve maddî güç kullanarak etkisiz hale getiremediği direniş karşısında, bu direnişi kırmak amacıyla ve kıracak ölçüde,

c) Hakkında tutuklama, gözaltına alma, zorla getirme kararı veya yakalama emri verilmiş olan kişilerin ya da suçüstü halinde şüphelinin yakalanmasını sağlamak amacıyla ve sağlayacak ölçüde,

d) (Ek: 27/3/2015-6638/4 md.) Kendisine veya başkalarına, işyerlerine, konutlara, kamu binalarına, okullara, yurtlara, ibadethanelere, araçlara ve kişilerin tek tek veya toplu halde bulunduğu açık veya kapalı alanlara molotof, patlayıcı, yanıcı, yakıcı, boğucu, yaralayıcı ve benzeri silahlarla saldıran veya saldırıya teşebbüs edenlere karşı, saldırıyı etkisiz kılmak amacıyla ve etkisiz kılacak ölçüde, silah kullanmaya yetkilidir.

Polis, yedinci fıkranın (c) bendi kapsamında silah kullanmadan önce kişiye duyabileceği şekilde "dur" çağrısında bulunur. Kişinin bu çağrıya uymayarak kaçmaya devam etmesi halinde, önce uyarı amacıyla silahla ateş edilebilir. Buna rağmen kaçmakta ısrar etmesi dolayısıyla ele geçirilmesinin mümkün olmaması halinde ise kişinin yakalanmasını sağlamak amacıyla ve sağlayacak ölçüde silahla ateş edilebilir.

Polis, direnişi kırmak ya da yakalamak amacıyla zor veya silah kullanma yetkisini kullanırken, kendisine karşı silahla saldırıya teşebbüs edilmesi halinde, silahla saldırıya teşebbüs eden kişiye karşı saldırı tehlikesini etkisiz kılacak ölçüde duraksamadan silahla ateş edebilir” denilmektedir.

Silah kullanmaya ilgili belirtilmesi gereken kurallar özetle şöyledir:

i) Silah kullanmak, zor kullanmanın son çaresidir.

ii) Silah kullanılan her durumda zorunluluk, kademelilik ve orantılılık ilkesi açısından değerlendirme yapılması gerekir.

iii) Meşru savunma hali ve kolluğa silahlı saldırı hali olmadıkça hedefe ateş etmekten kaçınılmalı, direnişi kırmak ve kaçan kişileri yakalamak için ölümcül olmayan zor kullanma yöntemleri kullanılmalıdır.

iv) Silah kullanılan olaylarda da silah, öldürmek için kullanılmamalıdır.

Polis ev operasyonlarını, şüphelileri yakalamak ve arama yapmak amacıyla gerçekleştirebilir. Özellikle organize suç örgütleri ve terör örgütü üyelerine yönelik ev operasyonlarında polis için en riskli an eve girilmesidir. Ev içinde kaç kişi olduğu, bu kişilerin silahlı olup olmadıkları, silahlı ise hangi tür silahlara sahip oldukları, şüphelilerin suç geçmişleri dahil saldırganlık yönünden profili operasyon öncesinde özellikle değerlendirilmelidir. Eldeki mevcut bilgilere göre bir risk değerlendirmesi yapılmalı ve bu doğrultuda polis görevlendirilmelidir. Çünkü bu operasyonlarda “zaman yönetimi”........

© Hukuki Haber