HIZLI VE ETKİLİ YARGI BAKIMINDAN İSTİNAF CEZA UYGULAMALARI (4) |
Aynı başlığı taşıyan yazının birinci bölümünde belirtildiği için tekrar edilmemiştir.
İlgili Sorun ve Çözüm Önerileri
A) İstinaf Cumhuriyet Başsavcılıklarına Düşen Görevler
İstinafın, kuruluş amacına uygun olarak ve mümkün oldukça daha hızlı ve etkili uygulamanın yerleşmesi ile ilk derece mahkemelerine hukuki yol gösterici ve uygulama birliğine katkı sunulmasının temini yönünden istinaf Cumhuriyet başsavcılıklarına (savcılarına) önemli görevler düşmektedir. C. Savcıları yönünden, özellikle “görüldü” işlemi sırasında, genel hukuki aykırılıkların yanında, dairece verilen karar türünün, yasa maddesinde belirtilen hallere uygun olup olmadığının incelenmesinde yarar vardır. Bu çerçevede örneğin,
- Duruşma açılması gereken bir halde, dosya üzerinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi,
- Duruşma açılması gereken bir halde, Yargıtay Ceza Daire ve Genel Kurul kararlarında da belirtildiği üzere yasa maddesinde sınırlı sayıda gösterilen bozma nedeninin dosya kapsamıyla uyumlu olmadığı halde bozma kararının verilmesi,
- İlk derece mahkemesi hükmünün kaldırılmasına dair kararın, mutlaka duruşma sonrası verilmesi gerekirken dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda verilmesi,
- İstinaf incelemesi sonucunda işin esasına girilerek verilen bozma kararı sonrasında ilk derece mahkemesinde veya bozma olmaksızın istinaf aşamasınada karar niteliğinin değişmesi (istinaf sonucunda beraatin mahkumiyete ya da mahkumiyetin beraate dönüşmesi) hallerinde kararın mahkemeye erişim ve adil yargılanma hakkı bakımından temyize tabi olduğunun gözetilmemesi,
CMK'nın 280. maddesinde belirtilen yasal düzenlemeye aykırı olacaktır.
İlk derece mahkemelerinde görevli Cumhuriyet savcılarının özellikle temyiz imkanlarının bulunmadığı da gözetilerek işleyişe ve genel uygulamaya katkısı olabileceği düşünülen esas ve usul konularında istinaf C. Savcılarının yasa yollarına başvurmaları,
Mesleki uygulamada karşılaşılan kayda değer hususların bir araya getirilmesi, niteliğe göre Adalet Bakanlığı, HSK, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Yargıtay Başkanlığı, Yargıtay Daireleri ile paylaşılması, tartışılıp değerlendirilmesi,
uygulama birliğine, uygulamanın yerleşmesine veya teamüllerin oluşmasına ya da istinafların daha da kurumsallaşmasına katkı verebilecektir.
B) Barolara ve/veya Avukatlara Düşen Görevler
İstinaf Cumhuriyet başsavcılıklarına düşen görevlere ek olarak, meselenin kendi yönleri açısından yapılan istinaf taleplerinde, karar türlerine uygun terimleri belirtmeleri, bu şekilde dilekçe yazmaları ve bu tabirleri kullanmaları yararlı olacaktır. Bu çerçevede örneğin, uygulamada sıklıkla görülen;
- Sanık tarafı yönünden, iradenin gerçekte istinafın beraatine veya cezasının indirilmesine ya da lehine olan bir yasal durumun uygulanmasına karar verilmesini istemek iken "kararın bozulması"nı istemesi ve bunu talebinde-karşı cevabi yazısında belirtmesi. Hâlbuki buradaki “bozma”, teknik bir hukuki terim olup sadece yasa maddesinde sınırlı sayıda, ismen belirtilen ve kesin hukuka aykırı hal olarak kabul edilen durumlarda verilerek dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine gönderilmesinden ibarettir. Oysa onun murat ettiği talebin hukuki karşılığı çoğunlukla, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine veya duruşma sonucunda ilk derece mahkemesi hükmünün kaldırılarak lehine bir karar verilmesidir ki bu uygulama dosyanın daha erken sonuca bağlanmasına da katkı verebilir.
- Mahkûmiyetlerde ise katılan tarafın gerek aleyhe istinaflarında gerekse de istinaf başvurularına verilen karşı cevap-talep dilekçelerinde, ilk derece mahkemesi kararının onanmasını istemeleri. Hâlbuki istinaf aşamasında kararın “onanmasına” dair bir karar türü yoktur. Bu durum, Yargıtay'daki uygulamadan kalan bir ezber alışkanlığıdır. Bu taleplerle daha çok murat edilenin hukuki karşılığı çoğunlukla, istinaf başvurusunun reddine veya istinaf başvurusunun esastan reddine ya da duruşma sonucunda ilk derece mahkemesi hükmün kaldırılarak daha aleyhe bir karar verilmesidir.
- Özellikle verilen bozma kararlarının, yasal bozma nedenine dayanıp dayanmadığına dikkat edilerek bu yönden hukuki değerlendirme yapmaları ve/veya yasa yoluna gitmeleri, uygulamayı daha yeknesak ve yasaya uygun hale getirmesine katkı verebilecektir.
- Belli aralıklarla, mesleki uygulamada........