BELİRSİZ SÜRELİ KABUL EDİLEN İŞ SÖZLEŞMELERİNDE YER ALAN CEZAİ ŞARTA İLİŞKİN YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KARARININ DEĞERLENDİRİLMESİ |
1. İş Sözleşmelerinde Cezai Şartın Yeri ve Uygulanabilirliği Sorunu
İş sözleşmelerinde, ceza koşulu uygulaması söz konusu olup birtakım şartları bulunmaktadır. Bu şartlardan en temeli, TBK m.420/1 ile düzenlenen, “hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir” hükmüdür. Dolayısıyla cezai şart, ya salt işveren aleyhine olması veya hem işçi hem de işveren aleyhine olması durumunda geçerli kabul edilmektedir[1]. Bunun bir istisnası, işverenin, işçinin eğitimi karşılığında koymuş olduğu tek yanlı cezai şart olup, işçiye verilen eğitim ve bunun karşılığında öngörülen bedelin adil bir denge içerisinde bulunması şartıyla işçi aleyhine ihdas edilen bu cezai şart geçerli kabul edilmektedir[2].
Bu temel şarttan sonra değerlendirilmesi gereken diğer husus, iş sözleşmesinin belirli veya belirsiz süreli olmasının, cezai şartın geçerliliğine olan etkisidir. Kanunda, cezai şart uygulamasına ilişkin olarak, belirli-belirsiz süreli sözleşme ayrımı yapılmamıştır[3]. Ancak cezai şartın, iş sözleşmesinin süresinden önce feshine ilişkin olması ve belirsiz süreli iş sözleşmelerinde belirli bir vade söz konusu olmaması nedeniyle cezai şart uygulaması, belirli süreli sözleşmelerde sözleşmenin süresinden önce feshi durumunda karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla kural olarak, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde cezai şart uygulaması söz konusu olmamakla birlikte, asgari süre içeren belirsiz süreli iş sözleşmelerinde cezai şart uygulaması kabul edilmektedir[4]. Zira asgari süreli iş sözleşmelerinde, asgari süre boyunca taraflar, iş akdini bildirim yoluyla feshedemezler, bunun için, asgari sürenin dolması gerekir[5]. Bu nedenle, belirsiz süreli sözleşmede öngörülen asgari süre içerisinde iş akdinin haklı bir neden olmadan feshi halinde, cezai şart uygulaması, karşılıklılık koşulunu sağlamak kaydı ile geçerli kabul edilmektedir[6]. Cezai şart uygulamasına ilişkin karşımıza çıkan bir diğer ihtimal, belirli süreli olarak yapılan, ancak objektif koşul yokluğu nedeniyle belirsiz süreli olarak kabul edilen iş sözleşmelerinin, süresinden önce haklı neden olmadan feshi halinde cezai şartın geçerliliği sorunudur. Konuya ilişkin olarak Yargıtay tarafından İçtihadı Birleştirme kararı verilmiş olup, anılan sözleşmeler, belirsiz süreli kabul edilse dahi, taraf iradeleri ve TBK m.27/2 gereği kısmi geçersizlik yaptırımı gözetilerek, süresinden önce haklı neden olmadan yapılan feshe ilişkin öngörülen cezai şartın geçerli olduğu kabul edilmiştir. Şimdi karara bakalım.
2. Yargıtay İBK Kararı (08.03.2019 Tarih, 2019/1 K.)
Karara göre:
“İşçi ve işveren tarafından iş sözleşmesinin belirli süreli olarak akdedilmesi ve sözleşmede........