BTK - HTS - BAZ KAYITLARI- ARAMA - ARDIŞIK ARAMA VE İLETİŞİM TESPİTİ İLE DİNLEME KARARI İNCELEMESİ (YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA) |
Ceza yargılamasında telekomünikasyon verileri, özellikle BTK kaynaklı HTS dökümleri, baz istasyonu sinyal kayıtları, arama trafiği ve dinleme tutanakları, uygulamada en sık başvurulan teknik deliller arasında yer almaktadır. Ancak bu kayıtların hangi usulle elde edildiği, hangi hukuki çerçevede değerlendirileceği ve tek başına mahkûmiyete esas alınıp alınamayacağı hususu, hem adil yargılanma hakkı hem de hukuka uygun delil ilkesi bakımından hayati önem taşımaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, iletişimin tespiti ve dinlenmesi tedbirlerinin CMK 135 başta olmak üzere sıkı usul şartlarına tabi olduğunu; HTS ve baz kayıtlarının ise çoğu durumda ancak yan delillerle desteklendiğinde hükme esas alınabileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, Yargıtay kararları ışığında BTK verilerinin hukuki niteliği, elde edilme usulleri ve delil kabiliyetleri sistematik biçimde incelenecektir.
A) TANIMLAR VE İNCELEME
1. BTK
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'ndan (BTK) temin edilen verilerin genel adıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve AYM kararlarına göre; BTK'dan kurum olarak talep edilen ve içerisinde HTS dökümleri, baz istasyonu verileri ve CGNAT (internet trafiği) kayıtlarını barındıran resmi kayıtlardır.
2. HTS KAYDI
HTS (Historical Traffic Search) kaydı, telefon görüşme ve sinyal kayıtlarının geçmişini ifade eder. Kişinin kimle, nerede, ne zaman, ne kadar süreyle iletişime geçtiğine yönelik verileri (gelen-giden arama, SMS, baz istasyonları ve kullanıcı bilgileri) kapsar. İletişimin içeriğine müdahale edilmeksizin, iletişim araçlarının diğer araçlarla kurduğu bağlantı trafiğini gösterir.
(Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2018/2088 E., 2018/2728 K. Sayılı 20.09.2018 Tarihli kararı; Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2020/24318 E., 2021/2805 K. Sayılı 28.01.2021 Tarihli kararı)
HTS kayıtlarının temini, 5271 sayılı CMK'nın 135. maddesi (özellikle 135/6) kapsamında değerlendirilir. Şüpheli/Sanık için soruşturma aşamasında kural olarak hâkim kararı gereklidir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı kararı ile de yapılabilir; ancak bu durumda savcı kararını derhâl (genellikle 24 saat içinde) hâkimin onayına sunmak zorundadır. Hâkim onaylamazsa tedbir kaldırılır.
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/478 E., 2020/431 K. Sayılı 22.10.2020 Tarihli kararı; Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/5661 E., 2021/2150 K. Sayılı 16.03.2021 Tarihli kararı)
Savcılık, CMK 160. madde kapsamındaki genel soruşturma yetkisine dayanarak doğrudan ilgili kurumdan bu verileri talep edemez; mutlaka hâkim kararı veya onayı prosedürünü işletmelidir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020/22 E., 2020/413 K. Sayılı 13.10.2020 Tarihli kararı)
Tanık/Mağdur içinse bazı kararlara göre, tanık veya mağdurun telefonuna ilişkin HTS kayıtları, CMK 135 kapsamında değil, mahkemenin genel delil toplama yetkisi çerçevesinde doğrudan kurumdan istenebilir.
(Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2021/21513 E., 2021/19859 K. Sayılı 17.06.2021 Tarihli kararı; Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2010/4832 E., 2010/6800 K. Sayılı 20.10.2010 Tarihli kararı)
3. BAZ KAYDI
Baz kaydı, mobil cihazlarla iletişim sağlamak amacıyla kurulan sistemler üzerinden, şüpheli veya sanığın kullandığı cep telefonunun hangi baz istasyonundan sinyal verdiğinin, iletişim anında bulunduğu yerin ve konum bilgilerinin belirlenmesi işlemidir. Genellikle HTS raporları içerisinde "baz istasyonlarını gösterir kayıtlar" veya "sinyal bilgileri" olarak yer alır.
(Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2016/11680 E., 2018/6262 K. Sayılı 31.05.2018 Tarihli kararı; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/361 E., 2021/506 K. Sayılı 27.10.2021 Tarihli kararı)
Baz kayıtları (sinyal bilgileri) da CMK'nın 135. maddesi (özellikle 135/1 ve 135/4) kapsamında değerlendirilir. Usul, HTS kayıtları ile aynıdır. Soruşturma aşamasında hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı ile tespit edilebilir. Savcı kararı derhâl hâkim onayına sunulmalıdır. (Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2016/2524 E., 2017/5338 K. Sayılı 08.05.2017 Tarihli kararı)
Belirli bir bölgedeki baz istasyonundan görüşme yapan tüm abonelerin kimlik bilgilerinin istenmesi (baz istasyonu sorgusu) şüpheli/sanık dışındaki kişileri de kapsayacağından hukuka aykırı bulunmuştur; tedbir sadece şüpheli/sanık odaklı olmalıdır.
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2011/6-140 E., 2011/222 K. Sayılı 15.11.2011 Tarihli kararı)
4. ARAMA KAYDI
HTS kayıtları içerisindeki "arayan ve aranan" numaraları gösteren dökümler, özellikle ankesörlü/sabit hatlardan yapılan ardışık veya periyodik aramaların tespiti anlamında kullanılmıştır.
(Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/5661 E., 2021/2150 K. Sayılı 16.03.2021 Tarihli kararı; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020/328 E., 2022/395 K. Sayılı 02.06.2022 Tarihli kararı)
Telekomünikasyon (Arama/Aranma) dökümü CMK 135. madde usulüne tabidir. Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı kararı (hâkim onayına sunulmak şartıyla) gerekir.
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019/386 E., 2020/427 K. Sayılı 20.10.2020 Tarihli kararı)
5. İLETİŞİM TESPİTİ
İletişimin tespiti; iletişimin içeriğine müdahale etmeden, iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu iletişime ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin tespit edilmesidir. Geçmişe yönelik iletişim trafiğini kapsar.
(Yargıtay 13. Ceza Dairesi 2011/23240 E., 2011/6986 K. Sayılı 30.11.2011 Tarihli kararı; Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/5661 E., 2021/2150 K. Sayılı 16.03.2021 Tarihli kararı)
CMK'nın 135. maddesi (özellikle 135/1 ve 135/6) uyarınca yapılır. Suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda başvurulur. Soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı ile yapılır. Savcı kararı derhâl (24 saat içinde) hâkim onayına sunulmalıdır. İletişimin tespiti işlemi için (dinlemenin aksine) katalog suç sınırlaması bulunmamakta olup, şartların varlığı halinde bütün suçlar yönüyle bu tedbire başvurulması mümkündür.
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2013/642 E., 2014/302 K. Sayılı 03.06.2014 Tarihli kararı; Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2014/47937 E., 2015/28208 K. Sayılı 30.04.2015 Tarihli kararı)
6. DİNLEME KARARI
Şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla gerçekleştirdiği iletişimin (ses, görüşme içeriği) anlık olarak dinlenmesi ve kayda alınması işlemidir. Geleceğe yönelik bir tedbirdir.
(Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/5661 E., 2021/2150 K. Sayılı 16.03.2021 Tarihli kararı)
CMK'nın 135. maddesi kapsamında, yalnızca maddede sayılan katalog suçlar (örneğin uyuşturucu ticareti, örgüt kurma vb.) için uygulanabilir. Kuvvetli şüphe ve başka türlü delil elde etme imkânının bulunmaması şarttır. Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı ile yapılabilir. Savcı kararı derhâl hâkim onayına sunulmalı ve hâkim en geç 24 saat içinde karar vermelidir.........